Davlat xaridlarida ariza (taklif) nega rad etiladi va bunga qanday yoʻl qoʻymaslik kerak

Qonun boʻyicha ishtirokchi qachon chetlatiladi

Xarid komissiyasi yoki elektron tizim operatori ishtirokchini quyidagi hollarda chetlatadi (OʻRQ-684, 42-modda):

• Insofsiz ijrochilarning yagona reyestrida siz haqingizda yozuv bor. Bu reyestrga shartnomadan bosh tortgan, majburiyatni bajarmagan, yolgʻon hujjat bergan yoki affillanganlikni yashirgan ishtirokchi ikki yilga kiritiladi (OʻRQ-684, 48-modda).
• Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha muddati oʻtgan qarz bor. Qonunda qarzning eng kam summasi koʻrsatilmagan.
• Kompaniyaga nisbatan toʻlovga qobiliyatsizlik (bankrotlik) tartib-taomillari joriy etilgan.
• Ishtirokchi xarid hujjatlaridagi malaka, texnik va tijorat talablariga javob bermaydi.
• Ishtirokchi buyurtmachi yoki boshqa davlat organi xodimiga qarorga taʼsir qilish uchun haq, ish oʻrni yoki boshqa qimmatli narsa taklif qiladi.
• Ishtirokchi raqobatga qarshi harakat qiladi, qonunni buzib manfaatlar toʻqnashuvini keltirib chiqaradi yoxud unda affillanganlik aniqlanadi.

Bundan tashqari, 36-modda shartnomani bajarish uchun resurslar, shartnoma tuzish huquqi va Majburiy ijro byurosi bazasida sud qarorlari boʻyicha bajarilmagan majburiyat yoʻqligini talab qiladi. Maʼlumotlarni tizim Soliq qoʻmitasi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi hamda Adliya vazirligi bazalaridan oʻzi oladi (VMQ № 276, 19-band), shuning uchun «hech kim tekshirmaydi» degan umid oʻrinsiz.

Bir necha ming soʻmlik unutilgan soliq qarzi ham muddati oʻtgan qarz hisoblanadi. Ariza berishdan bir-ikki kun oldin soliq kabinetingizda qarz yoʻqligini tekshiring.

Affillanganlik va manfaatlar toʻqnashuvi oddiy tilda

Affillangan shaxs — kompaniyangizda qaror qabul qiladigan yoki qarorlaringizga taʼsir qiladigan shaxs (jumladan, yozma kelishuv asosida), yoki aksincha, siz taʼsir qiladigan kompaniya (OʻRQ-684, 4-modda). Qoida oddiy: ishtirokchi va uning affillangan shaxsi ayni bitta lotda qatnasha olmaydi — elektron doʻkon, auksion, tanlash, tender va boshqa usullarda ham (OʻRQ-684, 23-modda).

Hayotiy misol: bitta taʼsischining ikki firmasi «imkoniyat ikki baravar boʻladi» deb bitta lotga alohida-alohida taklif beradi. Natija teskari: affillanganlik aniqlansa, bu chetlatishga asos boʻladi (42-modda), uni yashirish esa Insofsiz ijrochilar reyestriga ikki yilga tushishga olib kelishi mumkin (48-modda).

Manfaatlar toʻqnashuvi — shaxsiy manfaat xizmat vazifasini toʻgʻri bajarishga taʼsir qiladigan yoki taʼsir qilishi mumkin boʻlgan holat (14-modda). Buyurtmachi bilan manfaatlar toʻqnashuvi bor kompaniya ishtirokchi boʻla olmaydi (VMQ № 276, 7-band). Ishtirokchining yoki uning vakilining yaqin qarindoshi buyurtmachida ijrochini tanlash boʻyicha qaror qabul qilsa, bunday ishtirok ham taqiqlangan (OʻRQ-684, 46-modda).

Yana bir majburiyat: ishtirokchi asosiy benefitsiar mulkdor — kompaniyaning haqiqiy egasi — haqidagi maʼlumotni oshkor qilishi shart (23-modda).

Hujjatlar toʻliq emas yoki notoʻgʻri rasmiylashtirilgan

Tanlash va tenderda elektron tizim taklifni avtomatik tekshiradi va quyidagi hollarda sababini koʻrsatib rad etadi (OʻRQ-684, 61 va 69-moddalar; VMQ № 276, 90 va 145-bandlar):

• taklif narxi boshlangʻich narxdan yuqori;
• majburiy maydonlar toʻldirilmagan;
• majburiy fayllar biriktirilmagan.

Fayllardagi maʼlumot taklifda yozilganga mos kelishini xarid komissiyasining masʼul kotibi tekshiradi (VMQ № 276, 90-band). Tenderda ishtirokchi qonun talablariga mos kelmasa, taklif tegishli tarzda rasmiylashtirilmagan boʻlsa yoki xarid hujjatlariga javob bermasa, komissiya uni rad etadi (OʻRQ-684, 69-modda). Tanlash va tender qanday bosqichlarda oʻtishi — etender qoʻllanmasida.

Yana ikki sabab — baholash qoidalarida. Xarid hujjatlarida majburiy mezonlar va ballarning boshlangʻich qiymatlari (oʻtish bali) belgilanishi mumkin: majburiy mezonga mos kelmagan yoki oʻtish balini tera olmagan ishtirokchi chetlatiladi (VMQ № 276, 68, 72, 117 va 121-bandlar). Shuning uchun texnik topshiriqni va baholash mezonlarini ariza tayyorlashdan oldin oxirigacha oʻqing. Masalan, qurilish yoki uskunalar lotini tanlasangiz, eʼlondagi tajriba, mutaxassislar va texnika talablarini imkoniyatlaringiz bilan oldindan solishtiring.

Amaliyotda tez-tez uchraydigan xatolar:

• Muddat oʻtib ketgan. Qabul muddati tugagach, tizim arizani qabul qilmaydi — oxirgi soatga qoldirmang.
• Til. Xarid hujjatlari taklifni davlat tilida tayyorlashni talab qiladi (OʻRQ-684, 59 va 67-moddalar).
• Shakl. Hujjatlarda namunaviy shakl bor — oʻshani toʻldiring, oʻzingiznikini emas. Tender texnik va narx qismlariga boʻlingan — narxni faqat narx qismiga yozing.
• ERI muddati tugagan. Elektron xaridlarda faqat ERI bilan ishtirok etiladi (VMQ № 276, 9-band). Kalit muddatini oldindan tekshiring — ERI va E-imzo qoʻllanmasi.
• Hisobda pul yetmaydi. Tizim sizni lotga faqat hisobingizdagi avans toʻlovi vositachilik yigʻimi va zakalatga yetsa kiritadi (VMQ № 276, 11 va 19-bandlar).

Narx juda past boʻlsa: qoʻshimcha zakalat va oʻrtacha narx moduli

Elektron doʻkonda narx soʻrovi paytida taklifingiz buyurtmachi tanlagan oferta summasidan 20 foiz va undan koʻp past boʻlsa, oldindan qoʻshimcha zakalat kiritishingiz shart. Uning miqdori — oferta summasi bilan sizning narxingiz orasidagi farq. Agar oferta 2 500 BHM gacha boʻlsa (BHM — bazaviy hisoblash miqdori), qoʻshimcha zakalat 100 BHM dan (≈ 44 mln soʻm), undan katta boʻlsa 1 000 BHM dan (≈ 440 mln soʻm) oshmaydi; soʻmdagi hisob BHM 440 000 soʻm (01.09.2026 dan) boʻyicha. Qoʻshimcha zakalat boʻlmasa, bunday taklifni tizim avtomatik rad etadi (VMQ № 276, 43-band). Auksionda ham shunday: boshlangʻich narxdan 20 foiz va undan koʻp past taklifga qoʻshimcha zakalat kerak (54-band).

Misol: shartli oferta 50 mln soʻm, siz 38 mln soʻm taklif qilasiz — bu 24 foiz past. Hisobda oddiy zakalatdan tashqari yana 12 mln soʻm kerak, aks holda narx oʻtmaydi. Zakalat qanday hisoblanadi va qachon qaytadi — zakalat haqidagi qoʻllanmada.

Tanlash va tenderda «juda past narx uchun rad etish» degan alohida norma OʻRQ-684 va VMQ № 276 da yoʻq. Lekin ikki xavf bor:

• Qonun sunʼiy tarzda pasaytirilgan narxlar bilan taklif berib, keyin shartnomani imzolashdan yoki uni tegishli tarzda bajarishdan bosh tortishni taqiqlaydi (OʻRQ-684, 46-modda). Shartnomadan bosh tortgan gʻolibning zakalati qaytarilmaydi (63 va 70-moddalar), oʻzi esa Insofsiz ijrochilar reyestriga tushishi mumkin (48-modda).
• 2026-yil 1-martdan maxsus portalda xarid predmetining oʻrtacha bozor narxini sunʼiy intellekt yordamida hisoblaydigan modul ishlaydi (PF-259, 3-band). Boshlangʻich narx yoki shartnoma bahosi bilan oʻrtacha narx orasidagi tafovut, Farmon matni boʻyicha, «10 foizdan ortiq yoxud 20 foizdan past» boʻlsa, xarid yuqori xavf-xatar deb baholanadi va nazorat organlari uni birinchi navbatda tekshiradi (PF-259, 4-band «a»). Amaliyotda buni «oʻrtachadan 10 foizdan koʻp qimmat yoki 20 foizdan koʻp arzon» deb tushunishadi — bu talqin. Muhimi: bu buyurtmachini tekshirish uchun asos, taklifingizni rad etish uchun emas.

Rad etilish sabablari va ularning oldini olish: jadval

TenderMax lot kartochkasida tajriba yoki audit talabi, katta garov, qisqa topshirish muddati kabi belgilar faktlar bilan koʻrsatiladi — tender lotlarini shu belgilar bilan koʻrib chiqing.

Ariza berishdan oldin: 10 bandlik tekshiruv

1. Soliq kabinetida muddati oʻtgan qarz yoʻqligini tekshiring; sud qarorlari boʻyicha bajarilmagan majburiyat va bankrotlik tartib-taomili ham boʻlmasligi kerak.
2. Shu lotga affillangan firmangiz ariza bermayotganini aniqlang.
3. Eʼlon, texnik topshiriq va shartnoma loyihasini oʻqing; talablar va majburiy mezonlarni yozib oling.
4. Tushunarsiz joy boʻlsa, buyurtmachiga rasmiy soʻrov yuboring: javob ikki ish kuni ichida (OʻRQ-684, 41-modda).
5. Talab qilingan barcha fayllarni roʻyxat boʻyicha, davlat tilida, buyurtmachi bergan shakllarda tayyorlang.
6. Alohida hujjatni — korrupsiya koʻrinishlariga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha arizani ilova qiling: tanlash va tenderda u majburiy (OʻRQ-684, 59 va 67-moddalar). Usiz taklif xarid hujjatlariga mos emas deb topilishi va rad etilishi mumkin (42 va 69-moddalar).
7. Narxingiz boshlangʻich narxdan oshmasligini tekshiring; doʻkonda 20 foiz va undan koʻp tushirsangiz, qoʻshimcha zakalatni hisoblang.
8. Hisobingizda zakalat va vositachilik yigʻimi uchun pul yetarli ekanini koʻring.
9. ERI kalitining amal qilish muddati va E-imzo dasturi ishlashini tekshiring.
10. Taklifni muddatdan kamida bir kun oldin yuboring. Xato topsangiz, muddat tugaguncha uni oʻzgartirish yoki qaytarib olish mumkin (OʻRQ-684, 68-modda; VMQ № 276, 86-band).

Ariza rad etildi: endi nima qilish kerak

1. Sababini biling. Chetlatish toʻgʻrisidagi qaror va uning sabablari xarid hisobotiga kiritiladi va sizga darhol xabar qilinadi (OʻRQ-684, 42-modda). Tenderda nomuvofiqlik haqidagi qaror shu kuniyoq shaxsiy kabinetingizga keladi (VMQ № 276, 148-band), bayonnomada esa rad etilgan har bir taklifning aniq sababi yoziladi (97 va 158-bandlar).
2. Tanlashda — eʼtiroz. Tanlash natijalari bayonnomasi muhokama uchun ikki ish kuniga joylashtiriladi. Shu muddatda eʼtiroz yuboring: kech kelgan eʼtiroz koʻrib chiqilmaydi (OʻRQ-684, 62-modda).
3. Tenderda — tushuntirish soʻrovi. Bayonnoma eʼlon qilingach, istalgan ishtirokchi natijalar boʻyicha tushuntirish soʻrashi mumkin, buyurtmachi uch ish kuni ichida javob beradi (69-modda).
4. Shikoyat. Huquqingiz buzilgan deb hisoblasangiz, buyurtmachi, komissiya yoki operator harakati ustidan Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish boʻyicha komissiyaga yoki sudga shikoyat qiling (78-modda). Komissiya uch ish kuni ichida buyurtmachini xabardor qiladi va xaridni jami oʻn ish kunigacha toʻxtatib turadi, yetti ish kuni ichida qaror chiqaradi (79-modda). Shikoyat asosli boʻlsa, komissiya buyurtmachining qonunga xilof qarorini qisman yoki toʻliq bekor qilishi mumkin.

Qonunda shikoyat berish muddati yoʻq: shikoyatlarni koʻrib chiqish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (78-modda). Muddat va shaklni shu tartibdan oldindan aniqlang. Kechiktirmang — shikoyat davom etayotgan xaridni toʻxtatib turadi.

Savol-javob

Ariza nega rad etildi, sababini qayerdan bilaman?

Sabab sizga darhol xabar qilinishi shart (OʻRQ-684, 42-modda); tanlash va tenderda u lot bayonnomasida ham yoziladi.

Ikki firmam bor — ikkalasi bitta tenderga qatnasha oladimi?

Ular affillangan boʻlsa (bir odam qaror qabul qiladi yoki taʼsir qiladi), ayni bitta lotda — yoʻq (23-modda).

Rad etilgan taklif ustidan qayerga shikoyat qilinadi?

Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish boʻyicha komissiyaga yoki sudga (78-modda); komissiya qarori — yetti ish kuni ichida (79-modda).