XT-Xarid platformasi: kirish, roʻyxatdan oʻtish, lotlar va shartnomalar

XT-Xarid nima va qonunga koʻra uning maqomi qanday

Qonunda XT-Xarid ham, boshqa platformalar ham nomlanmaydi. Qonun «davlat xaridlari elektron tizimining operatori» haqida gapiradi: bu vakolatli organ bergan ruxsat hujjati asosida xaridlarni oʻtkazish xizmatini koʻrsatadigan yuridik shaxs (OʻRQ-684, 25-modda). Amalda XT-Xarid shunday operator sifatida ishlaydi: unda budjet va korporativ buyurtmachilar davlat xaridlarini oʻtkazadi. Qonun operatorlar oʻrtasidagi raqobatni ham qoʻllab-quvvatlaydi (OʻRQ-684, 10-modda) — amalda davlat xaridlari bitta emas, bir nechta platformada oʻtadi.

Operator xaridlarda oʻzi ishtirok eta olmaydi, narx belgilashga aralasha olmaydi va hujjatlar mazmunini oʻzgartira olmaydi (OʻRQ-684, 25-modda). Ochiq manbalarda platforma ortidagi birja Hayot Birja deb ataladi, «2024-yil iyunigacha — XT-Xarid» degan izoh bilan.

Qoidalar etender va UZEX doʻkonidagidek

Qaysi platformada boʻlmasin, davlat buyurtmachisi bir xil qonun va bir xil VMQ № 276 boʻyicha xarid qiladi. Demak, XT-Xariddagi davlat xaridlari lotlarida ham:

• tanlash bitta shartnoma 25 000 BHMgacha (budjet buyurtmachilari uchun 6 000 BHMgacha) oʻtkaziladi, takliflar kamida 5 ish kuni qabul qilinadi (OʻRQ-684, 56 va 58-moddalar);
• tender — undan yirik summalar uchun, takliflarga 12 dan 30 ish kunigacha vaqt beriladi (OʻRQ-684, 64 va 66-moddalar);
• zakalat tanlashda 3 foizdan, tenderda 5 foizdan oshmaydi, elektron doʻkon va auksionda esa 3 foiz (VMQ № 276, 14–15-bandlar);
• operatorning vositachilik yigʻimi miqdorini vakolatli organ belgilaydi va u barcha operatorlar uchun yagona (VMQ № 276, 16-band);
• ishtirok faqat ERI orqali boʻladi, tizim orqali ERI bilan imzolangan shartnoma tegishli shaklda tuzilgan hisoblanadi (VMQ № 276, 9-band).

Usullar va qadamlar batafsil — etender: tender va tanlash qoʻllanmasida, doʻkon — UZEX elektron doʻkoni haqidagi qoʻllanmada. BHM — bazaviy hisoblash miqdori, 2026-yil 1-sentabrdan 440 000 soʻm: 25 000 BHM ≈ 11 mlrd soʻm, 6 000 BHM ≈ 2,64 mlrd soʻm.

XT-Xaridda qanday lotlar bor va kim xarid qiladi

2026-yil 21-oktabrdagi kuzatuvimizga koʻra, platformada quyidagi boʻlimlar bor:

• eng yaxshi takliflarni tanlash — kuzatuv kuni ochiq lotlarning eng koʻpi shu boʻlimda edi;
• tenderlar — ancha kam;
• taklif soʻrovlari — 2026-yil 1-yanvardan joriy etilgan yangi usul (Prezidentning 2025-yil 26-dekabrdagi PF-259-son Farmoni, 6-band);
• auksionlar, shu jumladan mahalliy auksionlar;
• elektron doʻkon, jumladan «milliy doʻkon»: unda narx soʻrovi faqat oʻsha hududdagi mahalliy ishlab chiqaruvchilar va xizmat koʻrsatuvchilarga boradi (VMQ № 276, 45–46-bandlar).

Ochiq manbalar va kuzatuvlarimizga koʻra, bu yerda korporativ buyurtmachilar ham (yirik davlat korxonalari, banklar, telekommunikatsiya kompaniyalari), budjet tashkilotlari ham (masalan, oliy taʼlim muassasalari) xarid qiladi. Yana bir kuzatuv: 2026-yil 1-iyuldan 19-oktabrgacha biz kuzatadigan 4 ta IT kodi boʻyicha tuzilgan 168 ta doʻkon shartnomasidan 18 tasi (≈ 11%) xt-xarid.uz orqali oʻtgan, ularning barchasida buyurtmachi budjet tashkiloti boʻlgan. Demak, faqat bitta platformani kuzatsangiz, lotlarning bir qismini koʻrmay qolasiz.

XT-Xaridga kirish va roʻyxatdan oʻtish

Amalda roʻyxatdan oʻtish ham, kirish ham ERI kaliti bilan boʻladi. Tartib taxminan shunday:

1. Kompyuterga E-IMZO dasturini oʻrnating va kompaniyaning ERI kalitini tayyorlang — bu haqda ERI va E-imzo qoʻllanmasida yozganmiz.
2. xt-xarid.uz saytida ERI bilan roʻyxatdan oʻting va platforma soʻragan kompaniya maʼlumotlarini toʻldiring.
3. Kabinet faollashmasa yoki savol tugʻilsa, platformaning oʻziga qoʻngʻiroq qiling. Bizning tajribamizda (2026-yil oktabr) roʻyxatdan oʻtish birjaga qoʻngʻiroq qilganimizdan keyin yakunlandi va kabinet faollashdi.
4. Hisobni toʻldiring: savdoda qatnashish uchun hisob-kitob-kliring palatasidagi hisobingizda vositachilik yigʻimi va zakalatga yetadigan avans toʻlovi boʻlishi kerak (VMQ № 276, 11-band). XT-Xaridda buni qanday qilishni platformadan soʻrang.

ERI kaliti va uning parolini boshqa odamga bermang: kalit egasi uning xavfsizligi uchun barcha choralarni koʻrishi shart, kalitdan begona odam foydalangan boʻlsa, kalitni bergan markazga darhol xabar berish kerak (OʻRQ-793, 27-modda).

XT-Xarid lotlarini qanday topish va kuzatish

Lotlarni xt-xarid.uz saytining oʻzida koʻrish mumkin. Lekin buyurtmachilar bir nechta platformadan foydalanadi, shuning uchun har birini alohida ochib chiqish koʻp vaqt oladi. TenderMaxda XT-Xarid lotlari etender va UZEX doʻkoni lotlari bilan bitta qidiruvda:

• faqat XT-Xarid lotlari — shu roʻyxatda;
• yangi lotlar haqida xabar — Telegram botda, kalit soʻz, soha, hudud va summa boʻyicha obuna bilan.

TenderMaxda har bir lotda tuzoq belgilari (masalan, 1–2 kunlik bajarish muddati), yangi boshlovchi uchun imkoniyat bahosi va platformadagi lotga havola bor. Ariza esa XT-Xaridning oʻzida, oʻz ERI kalitingiz bilan topshiriladi.

Shartnomalar va natijalar qayerda koʻrinadi

Xarid yakunida shartnomani tizimning oʻzi shakllantiradi (OʻRQ-684, 51, 63 va 70-moddalar); elektron doʻkonda u namunaviy shakl boʻyicha tuziladi va tomonlarning shaxsiy kabinetlariga keladi (VMQ № 276, 21-band). Davlat xaridlari boʻyicha shartnomalar Shartnomalarning yagona reyestrida aks etadi, toʻlov esa faqat shu reyestrdagi shartnomalar boʻyicha amalga oshiriladi (OʻRQ-684, 47-modda). 2026-yil 1-yanvardan buyurtmachilar xaridlar natijalarini maxsus axborot portalida ochiqlashi shart, davlat siri va tijorat siri bundan mustasno (PF-259, 14-band «d»). Oʻz shartnomalaringizni esa platformadagi shaxsiy kabinetingizda koʻrasiz.

«Biznes xaridlar» va biz bilmaydigan narsalar

Ochiq manbalardagi maʼlumotga koʻra, platformada davlat xaridlaridan tashqari birja savdolari va xususiy kompaniyalar hamda davlat ulushi 50% dan kam kompaniyalar uchun «Biznes xaridlar» boʻlimi ham bor. Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonun esa davlat buyurtmachilariga — budjet tashkilotlari va davlat ulushi 50% va undan koʻp korxonalarga taalluqli (OʻRQ-684, 2 va 19-moddalar). Shundan kelib chiqib, xususiy kompaniyaning xaridiga qonundagi muddatlar va zakalat qoidalari qoʻllanmasligi mumkin. Bu — qonun matnidan chiqargan xulosamiz, platformada tekshirilmagan: bunday lotda shartlarni eʼlon va platforma qoidalaridan oʻqing.

Yana nimalarni aniq bilmaymiz: XT-Xaridning amaldagi tariflari, zakalat platformada amalda qanday band qilinishi va qaytarilishi, doʻkondagi oferta muddati va platformaning ichki qoidalari. Ularni xt-xarid.uz saytida yoki platformaning qoʻllab-quvvatlash xizmatidan aniqlang.

Savol-javob

XT-Xaridga qanday kiriladi?

Amalda — xt-xarid.uz saytida ERI kaliti bilan. Kompyuterda E-IMZO dasturi ishlab turishi kerak. Avval roʻyxatdan oʻtasiz, keyin xuddi shu kalit bilan kirasiz.

XT-Xariddagi tenderlar etenderdagidan farq qiladimi?

Davlat xaridlari qoidalari bir xil: usullar, summa chegaralari, muddatlar va zakalat OʻRQ-684 va VMQ № 276 bilan belgilanadi. Farq — interfeysda, roʻyxatdan oʻtishda va, ehtimol, platformaning ichki qoidalarida; ularni xt-xarid.uz saytida tekshiring.

XT-Xaridda qatnashish pullikmi?

Davlat xaridlari boʻyicha operator yigʻimini vakolatli organ belgilaydi va u barcha operatorlar uchun yagona (VMQ № 276, 16-band). Amaldagi stavka va boshqa xizmatlar narxini xt-xarid.uz saytida aniqlang. Hujjatlarda talab qilingan boʻlsa, zakalat ham kerak.

XT-Xarid lotlarini Telegramda kuzatsa boʻladimi?

Ha. TenderMax Telegram botida kalit soʻzlar, soha, hudud va summa boʻyicha obuna boʻling: mos yangi lotlar, jumladan XT-Xarid lotlari haqida xabar keladi.