Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonun (OʻRQ-684): yetkazib beruvchi uchun 12 ta asosiy qoida

Qonun kimga tegishli va kimga tegishli emas

1. Kim sotib oladi

Qonun ikki turdagi davlat buyurtmachisiga tegishli (OʻRQ-684, 19-modda):

• budjet buyurtmachilari — davlat organlari va muassasalari, budjet tashkilotlari, budjet mablagʻlarini oluvchilar, davlat maqsadli jamgʻarmalari;
• korporativ buyurtmachilar — ustav fondida davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar hamda bunday tashkilotlarning jami ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan «shoʻba» korxonalari. Roʻyxatni Davlat aktivlarini boshqarish agentligi yuritadi.

Xususiy kompaniyalarning xaridlariga OʻRQ-684 tatbiq etilmaydi (2 va 19-moddalar).

2. Kim sotadi

Ishtirokchi — Oʻzbekiston rezidenti yoki norezidenti boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs (23-modda). U 36-modda talablariga javob berishi kerak: shartnomani bajarish uchun resurslar, shartnoma tuzish huquqi, muddati oʻtgan soliq qarzi yoʻq, sud qarorlari boʻyicha bajarilmagan majburiyat yoʻq, bankrotlik tartib-taomili yoʻq, Insofsiz ijrochilar reyestrida yozuv yoʻq. Bu talablarga javob bermasangiz nima boʻladi — ariza rad etilishi sabablari haqidagi qoʻllanmada.

Vakolatli organ: qonun matnida (18-modda) — Iqtisodiyot va moliya vazirligi; VMQ № 276 boʻyicha — Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligi.

Prinsiplar va xarid qilishning 7 usuli

3. Toʻqqiz prinsip

Qonun davlat xaridlarining toʻqqiz asosiy prinsipini belgilaydi (5-modda; har biri 6–13-moddalarda ochib berilgan):

• kasbiy mahorat va masʼuliyatlilik;
• asoslanganlik;
• moliyaviy mablagʻlardan foydalanishning oqilonaligi, tejamkorligi va samaradorligi;
• ochiqlik va shaffoflik;
• raqobat va xolislik;
• mutanosiblik;
• barqarorlik;
• davlat xaridlari tizimining yagonaligi va yaxlitligi;
• korrupsiyaga yoʻl qoʻymaslik (13-modda).

Prinsiplar xaridning barcha bosqichlarida qoʻllanilishi shart (5-modda): biror talab raqobatni asossiz cheklasa, ular — sizning dalilingiz.

4. Yetti usul

Qonun xarid qilishning yetti usulini sanaydi (30-modda): elektron doʻkon; kichik qiymatli xaridning soddalashtirilgan tartib-taomili; boshlangʻich narxni pasaytirish uchun oʻtkaziladigan auksion; eng yaxshi takliflarni tanlash; tender; ikki bosqichli davlat xaridlari; toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha davlat xaridlari. Bulardan tashqari Prezident farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan ruxsat etilgan boshqa raqobatli turlar ham boʻlishi mumkin — masalan, 2026-yildan «taklif soʻrovi». Usul summaga va predmetga bogʻliq:

Bazaviy hisoblash miqdori (BHM) 440 000 soʻm (01.09.2026 dan) boʻlsa: 25 000 BHM ≈ 11 mlrd, 6 000 ≈ 2,64 mlrd, 2 500 ≈ 1,1 mlrd, 100 ≈ 44 mln, 50 ≈ 22 mln, 25 ≈ 11 mln soʻm. Doʻkonda qanday ishlash — UZEX elektron doʻkoni, tanlash va tender — etender qoʻllanmalarida.

5. Hammasi elektron va ERI bilan

Tanlash va tender majburiy ravishda elektron shaklda oʻtkaziladi (56 va 64-moddalar), elektron xaridlarda esa faqat elektron raqamli imzo (ERI) bilan qatnashiladi (VMQ № 276, 9-band). Natija boʻyicha shartnomani tizimning oʻzi shakllantiradi (51, 63 va 70-moddalar). Kalitni qanday olish — ERI va E-imzo qoʻllanmasida.

Ochiqlik, texnik topshiriq va buyurtmachiga savol

6. Hamma narsa ochiq

Reja-jadvallar, eʼlonlar, natijalar, Shartnomalarning yagona reyestri, Insofsiz ijrochilar reyestri va shikoyat komissiyasining qarorlari maxsus axborot portalida eʼlon qilinadi (9, 27 va 31-moddalar). Siz buyurtmachining rejasini oldindan koʻrasiz, lekin taklif berib, undagi barcha maʼlumotlarning oshkor etilishiga rozilik bildirasiz (15-modda). Barcha platformalarning ochiq lotlari — katalogda, sohalar boʻyicha raqamlar — bozor tahlilida.

7. Texnik topshiriq — markasiz va oshirib yuborilgan talablarsiz

Xarid tavsifi xolis, funksional va umumiy boʻladi: unda aniq tovar belgisi, model yoki ishlab chiqaruvchi koʻrsatilmaydi, boshqacha tasvirlab boʻlmasa — «yoki analogi» soʻzlari qoʻshiladi. Elektron doʻkon bundan mustasno (34-modda). Ishtirokchiga oshirib yuborilgan talablar qoʻyish taqiqlangan (34-modda), komissiya esa faqat xarid hujjatlarida koʻrsatilgan mezonlar boʻyicha baholaydi (32-modda). Misol: texnik topshiriqda «faqat X markali printer» deb yozilgan va «yoki analogi» yoʻq boʻlsa, bu savol yoki shikoyat uchun asos. Batafsil — texnik topshiriqni oʻqish qoʻllanmasida.

8. Savol bering, lekin muzokara qilmang

Hujjatlar boʻyicha tushuntirish soʻrovingizga buyurtmachi ikki ish kuni ichida javob beradi (41-modda). Gʻolib aniqlanguncha buyurtmachi bilan muzokaralar taqiqlangan (40-modda) — telefon qilib shartlarni muhokama qilish oʻrniga rasmiy soʻrov yuboring.

Taʼminot va taqiqlar

9. Taklifni taʼminlash

Xarid komissiyasi takliflarni garov, kafolat, zakalat yoki boshqa usulda taʼminlashni talab qilishi mumkin; talab hamma uchun bir xil va xarid shartlarida yoziladi (39-modda). Miqdorlar VMQ № 276 da: elektron doʻkon va auksion — 3 foiz (14-band), tanlash — 3 foizgacha, tender — 5 foizgacha (15-band). Misol: shartli tanlash 200 mln soʻm boʻlsa, zakalat 6 mln soʻmdan oshmaydi. Tanlash yoki tender gʻolibi shartnomadan bosh tortsa, zakalati qaytarilmaydi (63 va 70-moddalar). Qaytarish muddatlari — zakalat haqidagi qoʻllanmada.

10. Nima taqiqlangan

• ishtirokchi va uning affillangan shaxsining ayni bitta lotda qatnashishi (23-modda);
• narxlarni yoki natijalarni buzib koʻrsatish uchun ishtirokchilarning oldindan til biriktirishi (46-modda);
• sunʼiy tarzda pasaytirilgan narx bilan taklif berib, keyin shartnomani imzolash yoki bajarishdan bosh tortish (46-modda);
• raqobatli usullardan qochish uchun xaridni qismlarga boʻlish (46-modda);
• ishonchsiz yoki buzib koʻrsatilgan axborot berish (46-modda).

Shartnoma, reyestr va shikoyat

11. Shartnoma shartlari oʻzgarmaydi

Xarid natijasida tuzilgan shartnomaning muhim shartlarini oʻzgartirish mumkin emas: tovarni, uning sifati va assortimentini oʻzgartirish, miqdor va narxni oshirish, yetkazish muddatini uzaytirish (fors-majordan tashqari), qoʻshimcha ish va xizmatlar qiymatini shartnoma boshlangʻich summasining 10 foizidan koʻproqqa oshirish (34-modda; VMQ № 276, 215-band). Demak, «keyin narx oshdi» deb shartnoma narxini koʻtarib boʻlmaydi — narxni boshidan toʻgʻri hisoblang. Shartnomalarning yagona reyestriga kiritilmagan shartnomalar boʻyicha toʻlov qilinmaydi (47-modda).

12. Insofsiz ijrochilar reyestri va shikoyat

Shartnomadan bosh tortish, majburiyatni bajarmaslik, yolgʻon hujjat yoki yashirilgan affillanganlik uchun ishtirokchi Insofsiz ijrochilarning yagona reyestriga kiritiladi va ikki yil davlat xaridlarida qatnasha olmaydi; bu qaror ustidan sudga shikoyat qilish mumkin (48-modda).

Buyurtmachi, komissiya yoki operatorning harakati huquqingizni buzsa — Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish boʻyicha komissiyaga yoki sudga shikoyat qiling (78-modda). Komissiya xaridni jami oʻn ish kunigacha toʻxtatib turadi va yetti ish kuni ichida qaror chiqaradi (79-modda).

Buyurtmachi gʻolib taklif aksept qilinguncha xaridni istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin, faqat sabablarini uch ish kuni ichida portalda eʼlon qilishi shart (44-modda).

2026-yildan nima oʻzgardi (PF-259 Farmon) va kichik biznes uchun PQ-249 qarori

2025-yil 26-dekabrdagi PF-259-son Farmon 2025-yil 27-dekabrdan kuchda, lekin uning bir qismi qonun va VMQ № 276 matniga hali kiritilmagan. Farmon kuchi qonundan past, shuning uchun ikkalasini ham bilish kerak:

• Doʻkonda oferta — 60 kun. 2026-yil 1-yanvardan oferta joylashtirish muddati 15 kundan 60 kungacha uzaytirildi (PF-259, 8-band «g»). Qonun matnida (50-modda) hali 15 ish kuni turibdi; platformada 60 kun amal qiladi.
• Tovar yetkazish muddati — kamida 5 kun (PF-259, 8-band «g»). Bu norma tovarlar haqida.
• Oʻrtacha bozor narxi moduli. 2026-yil 1-martdan maxsus portalda sunʼiy intellekt asosida oʻrtacha bozor narxini hisoblaydigan modul ishlaydi; buyurtmachi narxni xariddan oldin shu yerda shakllantiradi (3 va 4-bandlar). Tafovut, Farmon matni boʻyicha, «10 foizdan ortiq yoxud 20 foizdan past» boʻlsa, xarid yuqori xavf-xatar sifatida birinchi navbatda tekshiriladi (4-band «a»). Toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar, qonunchilikdagi istisnolardan tashqari, moduldagi oʻrtacha narxdan oshmasligi kerak (4-band «b»).
• Yangi usul — «taklif soʻrovi». 2026-yil 1-yanvardan 27 turdagi tovar, ish va xizmatlar uchun yangi raqobatli tartib-taomil: bank xizmatlari, tadbirlar uchun ijara, OAV va reklama, koʻchmas mulk, yoqilgʻi, maxsus texnika va tibbiy uskunalarni taʼmirlash va boshqalar (PF-259, 6 va 7-bandlar, 1-ilova). Umumiy IT xizmatlari (dastur, sayt) roʻyxatda yoʻq.
• Toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar roʻyxati bekor qilindi. Undagi xaridlar endi raqobatli usullarda oʻtadi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno (8-band «a»). Toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomaga ruxsat beruvchi hujjat loyihasidan oldin buyurtmachi portalda kamida uch ish kuniga eʼlon joylashtiradi (14-band «a»).
• Bitta ishtirokchili savdolar. Boshlangʻich narxni pasaytirish uchun oʻtkaziladigan auksionda bitta tadbirkorlik subyekti qatnashsa, auksion oʻtkazilgan deb hisoblanadi (9-band «g»). Tartib-taomil va mezonlar oʻzgarmagan takroriy eʼlonda yagona ishtirokchi yana oʻsha tadbirkor boʻlsa, tanlash ham oʻtkazilgan deb hisoblanadi (9-band «d»). Qonunning 55 va 61-moddalarida hozircha teskari qoida turibdi; platformada qanday ishlashini tekshiring.
• Hujjatlar loyihasi muhokamasi. Xarid hujjatlari loyihalari portalda kamida ikki ish kuni jamoatchilik muhokamasiga qoʻyiladi (14-band «b»): cheklovchi talabga eʼlondan oldin eʼtiroz bildirish mumkin.

PQ-249 (2024-yil 10-iyul) kichik biznes haqida. Elektron doʻkonda narx va boshqa shartlar teng boʻlsa, nogironligi boʻlgan shaxslar, xotin-qizlar yoki yoshlar bandligi boʻyicha ilovadagi mezonlardan biriga mos kichik tadbirkorlik subyektining taklifi ustunlikka ega boʻladi (1-band). Tenderda bitta tadbirkor qatnashgan va shartlar oʻzgarmagan takroriy eʼlonda ham yagona ishtirokchi u boʻlsa, tender oʻtkazilgan deb hisoblanadi (qonunning 68-moddasida bunday tender oʻtkazilmagan deb topiladi); tender bayonnomalari portalda kamida ikki ish kuni muhokama qilinadi (5-band).

Savol-javob

Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonun qayerda va qaysi tilda?

OʻRQ-684 qonunining rasmiy matni — lex.uz saytida. Yuridik kuchga oʻzbekcha matn ega, ruscha matn — norasmiy tarjima.

Qonun xususiy kompaniyalar xaridlariga tegishlimi?

Yoʻq. U budjet buyurtmachilari va davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq korporativ buyurtmachilarga tegishli (19-modda).

Xarid natijasi ustidan qancha muddatda shikoyat qilish mumkin?

Qonunda shikoyat berish muddati yoʻq: shikoyatlarni koʻrib chiqish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi (78-modda), muddatni shu tartibdan aniqlang. Komissiya qarorni yetti ish kuni ichida chiqaradi (79-modda).