Tender va eng yaxshi takliflarni tanlash: etenderda qanday ishtirok etiladi

Xarid usullari: qaysi biri qachon qoʻllanadi

Xarid usullari qonunda sanab oʻtilgan (OʻRQ-684, 30-modda), qaysi biri qoʻllanishi esa summaga va nima sotib olinayotganiga bogʻliq — tegishli moddalar jadvalda. Chegaralar bitta shartnoma uchun: birinchi raqam — korporativ buyurtmachilar (davlat ulushi 50% va undan koʻp boʻlgan korxonalar), ikkinchisi — budjet buyurtmachilari (19-modda). BHM — bazaviy hisoblash miqdori.

Soʻmdagi summalar 2026-yil 1-sentabrdan amaldagi BHM — 440 000 soʻm boʻyicha hisoblangan. Elektron doʻkon haqida — alohida qoʻllanmada. 2026-yil 1-yanvardan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuziladigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) roʻyxati bekor qilingan: qonunda koʻrsatilgan holatlardan tashqari bunday xaridlar raqobatli usullarda oʻtadi (Prezidentning 2025-yil 26-dekabrdagi PF-259-son Farmoni, 8-band «a»). Amalda doʻkon va auksionlar xarid.uzex.uz saytida, tanlash va tenderlar esa etender.uzex.uz saytida oʻtadi; bu usullarning barchasi xt-xarid.uz platformasida ham bor.

TenderMaxda lotlarni usul boʻyicha saralab koʻrish mumkin: tanlashlar va tenderlar. Faqat etender lotlari — shu roʻyxatda.

Eng yaxshi takliflarni tanlash: qadamma-qadam

Tanlashda bir nechta ishtirokchining takliflari narx va boshqa mezonlar boʻyicha solishtiriladi; u faqat elektron shaklda oʻtkaziladi (OʻRQ-684, 4 va 56-moddalar). Xarid komissiyasi kamida 5 aʼzodan iborat (57-modda), 2026-yil 1-martdan uning raisi faqat buyurtmachi rahbari, uning oʻrinbosari yoki ularning vazifasini bajaruvchi boʻladi (PF-259, 15-band).

1. Tayyorgarlik. Davlat xaridlarida faqat ERI orqali ishtirok etiladi (VMQ № 276, 9-band); kalit haqida batafsil — ERI va E-imzo qoʻllanmasida. Amalda UZEX hisobi id.uzex.uz saytida ERI bilan ochiladi.
2. Eʼlon va hujjatlar. Ular takliflar qabuli tugashidan kamida 5 ish kuni oldin joylashtiriladi (58-modda; VMQ № 276, 78-band). Hujjatlarda texnik topshiriq, baholash mezonlari va shartnoma loyihasi boʻladi (59-modda); ularni qanday oʻqish — texnik topshiriq haqidagi qoʻllanmada. Hujjatlar oʻzgartirilsa, muddat kamida 3 ish kuniga uzayadi (59-modda).
3. Taklif berish. Shaxsiy kabinet orqali, ERI bilan; bitta lotga bitta taklif. Muddat tugaguncha uni qaytarib olish yoki oʻzgartirish mumkin (60-modda; VMQ № 276, 84 va 86-bandlar).
4. Avtomatik tekshiruv. Narx boshlangʻich narxdan yuqori boʻlsa, majburiy maydonlar toʻldirilmagan yoki majburiy fayllar biriktirilmagan boʻlsa, tizim taklifni aniq sababini koʻrsatib rad etadi (61-modda). Boshqa sabablar — ariza nega rad etiladi qoʻllanmasida.
5. Baholash. Talablarga javob beradigan kamida 2 ta taklif boʻlsa, tanlash oʻtkazilgan hisoblanadi; baholash qabul tugaganidan boshlab koʻpi bilan 10 ish kuni davom etadi (61-modda).
6. Bayonnoma va eʼtiroz. Bayonnoma muhokama uchun 2 ish kuniga joylashtiriladi: shu muddatda eʼtiroz bildirish mumkin, kechikib kelgan eʼtiroz koʻrib chiqilmaydi (62-modda).
7. Shartnoma. Uni tizim avtomatik shakllantiradi (63-modda); shartnoma gʻolib aniqlangandan keyin 10 ish kunidan kechiktirmay tuziladi (VMQ № 276, 103-band).

Bitta taklif kelsa, tanlash oʻtkazilmagan hisoblanadi (61-modda). 2026-yil 1-yanvardan istisno bor: bitta tadbirkor qatnashgan tanlash oʻsha tartib va mezonlar bilan qayta eʼlon qilinsa va yana oʻsha tadbirkor yagona ishtirokchi boʻlsa, tanlash oʻtkazilgan hisoblanadi (PF-259, 9-band «d»).

Tenderda qanday ishtirok etiladi

Tender bitta shartnoma 25 000 BHMdan (budjet buyurtmachilarida 6 000 BHMdan) oshganda va gʻolib narxdan tashqari boshqa mezonlar boʻyicha ham aniqlanganda qoʻllanadi (OʻRQ-684, 64-modda). Komissiya kamida 7 aʼzodan iborat (65-modda).

1. Eʼlon. U tender hujjatlariga Kompleks ekspertiza qilish markazining ijobiy xulosasi olingandan keyingina joylashtiriladi (66-modda). Takliflarga kamida 12, koʻpi bilan 30 ish kuni beriladi (66-modda; VMQ № 276, 128-band). Hujjatlar oʻzgartirilsa, muddat kamida 10 ish kuniga uzayadi (67-modda).
2. Taklif. Bitta lotga bitta, ERI bilan (68-modda; VMQ № 276, 135-band).
3. Baholash tartibi. Rasmiylashtirish → malaka (agar nazarda tutilgan boʻlsa) → texnik qism → narx qismi; keyingi qism faqat oldingisi baholangach ochiladi (VMQ № 276, 146-band). Koʻrib chiqish va baholash 45 ish kunidan oshmaydi (69-modda).
4. Natija. Bayonnoma chiqqach, har bir ishtirokchi natijalar boʻyicha tushuntirish soʻrashi mumkin, javob 3 ish kuni ichida beriladi (69-modda).
5. Shartnoma. Gʻolib aniqlangandan keyin 10 ish kunidan kechiktirmay tuziladi (VMQ № 276, 161-band).

Ishtirokchi bitta qolsa yoki hech kim qatnashmasa, tender oʻtkazilmagan hisoblanadi va buyurtmachi uni xuddi shu shartlarda qayta oʻtkazishi shart (68-modda). Qayta tenderda ham oʻsha tadbirkor yagona ishtirokchi boʻlsa, tender oʻtkazilgan hisoblanadi (Prezidentning 2024-yil 10-iyuldagi PQ-249-son qarori, 5-band).

Gʻolib qanday aniqlanadi: eng past narx yoki ball usuli

Hujjatlarda ikki usuldan biri koʻrsatiladi (VMQ № 276, 68 va 117-bandlar). Eng past narx usulida texnik talablardan oʻtganlar ichida eng arzon narx yutadi. Ball usulida narx, muddat, kafolat va texnik koʻrsatkichlar ballarga aylantiriladi: eng koʻp ball olgan yutadi, ballar teng boʻlsa — narxi pastrogʻi (96 va 156-bandlar).

• Oʻtish bali. Ballarning boshlangʻich qiymatiga yetmagan ishtirokchi chetlatiladi (VMQ № 276, 68-band). Majburiy mezonga mos kelmaslik ham istalgan bosqichda chetlatishga olib keladi (72 va 121-bandlar).
• Faqat eʼlon qilingan mezonlar. Buyurtmachi faqat xarid hujjatlarida koʻrsatilgan mezonlarni qoʻllaydi (OʻRQ-684, 32-modda).
• Mahalliy ishlab chiqaruvchiga qoʻshimcha ball: olingan ball × 15% × mahalliylashtirish darajasi (demak, koʻpi bilan +15%). Uning narxi boshqalarning eng past narxidan 15 foizdan koʻp yuqori boʻlsa, qoʻshimcha ball berilmaydi (VMQ № 276, 95¹ va 155¹-bandlar).
• Faqat elektron baholash — 2026-yil 1-iyuldan (PF-259, 10-band «a»); narx va miqdoriy koʻrsatkichlarni tizimning oʻzi hisoblaydi (VMQ № 276, 94 va 151-bandlar).

Taklifni taʼminlash (zakalat) va gʻolib shartnomadan bosh tortsa

Zakalat kerakmi va qancha — buni xarid komissiyasi hal qiladi va hujjatlarda yozadi. Tanlashda u tovar (ish, xizmat) qiymatining 3 foizidan, tenderda 5 foizidan oshmaydi (VMQ № 276, 15-band). Zakalat oʻrniga garov yoki kafolat ham soʻralishi mumkin (OʻRQ-684, 39-modda). Misol: shartli 500 mln soʻmlik tanlashda zakalat koʻpi bilan 15 mln soʻm boʻladi. Batafsil — zakalat va garov haqidagi qoʻllanmada.

• Savdoda qatnashish uchun hisob-kitob-kliring palatasidagi hisobingizda operator yigʻimi va zakalatga yetadigan avans toʻlovi boʻlishi kerak (VMQ № 276, 11-band).
• Ishtirokchilar zakalati gʻolib aniqlanguncha, gʻolibniki — shartnoma tuzilguncha band qilib qoʻyiladi. Shartnoma tuzilgach, u 1 ish kuni ichida banddan yechiladi, agar hujjatlarda zakalatni shartnoma toʻliq bajarilguncha ushlab turish yozilmagan boʻlsa (15 va 32-bandlar).

Tanlash yoki tender gʻolibi shartnoma tuzishdan bosh tortsa, zakalat qaytarilmaydi va buyurtmachiga oʻtkaziladi, shartnoma huquqi esa zaxiradagi gʻolibga oʻtadi (OʻRQ-684, 63 va 70-moddalar; VMQ № 276, 15-band). Bundan tashqari, bunday gʻolib Insofsiz ijrochilarning yagona reyestriga kiritiladi va 2 yil davomida davlat xaridlarida qatnasha olmaydi (48-modda). Narxni oxirigacha hisoblamay turib taklif bermang.

Buyurtmachiga savol berish va natijadan shikoyat qilish

Savol. Hujjatlarda nimadir tushunarsiz boʻlsa, buyurtmachidan rasmiy tushuntirish soʻrang: u 2 ish kuni ichida javob berishi shart (OʻRQ-684, 41-modda). Tanlash va tenderda soʻrov ham, javob ham platformadagi ochiq elektron chat orqali boradi (VMQ № 276, 87, 140–141-bandlar). Tenderda buyurtmachi qabul tugashiga kamida 2 ish kuni qolganda kelgan soʻrovlarga javob berishi shart (67-modda), shuning uchun savolni oxirgi kunlarga qoldirmang.

Muzokara taqiqlangan. Gʻolib aniqlanguncha buyurtmachining ishtirokchilar bilan muzokara olib borishiga yoʻl qoʻyilmaydi (40-modda).

Shikoyat. Buyurtmachi, komissiya yoki operatorning harakati yoki harakatsizligi ustidan sudga yoki Davlat xaridlari sohasidagi shikoyatlarni koʻrib chiqish boʻyicha komissiyaga murojaat qilish mumkin (78-modda). Shikoyatni olgan komissiya 3 ish kuni ichida buyurtmachini xabardor qiladi va xaridni jami 10 ish kunigacha toʻxtatib turadi, qarorni esa 7 ish kuni ichida chiqaradi (79-modda). OʻRQ-684 va VMQ № 276 da shikoyat berish muddati yoʻq: koʻrib chiqish tartibini Vazirlar Mahkamasi alohida hujjat bilan belgilaydi (78-modda). Shuning uchun kechiktirmang — shartnoma tuzilishidan oldin murojaat qilgan maʼqul. Qonun matni — lex.uz, asosiy qoidalari — OʻRQ-684 oddiy tilda.

Savol-javob

Tanlash bilan tenderning farqi nimada?

Summada (tanlash — 25 000 BHMgacha, budjet buyurtmachilari uchun 6 000 BHMgacha, tender — undan ortiq), takliflar muddatida (kamida 5 ish kuni va 12–30 ish kuni), baholash muddatida (10 va 45 ish kunigacha) va zakalatda (3 va 5 foizgacha).

Eng yaxshi takliflarni tanlash usuli nima?

Raqobatli usul: bir nechta ishtirokchining takliflari narx va boshqa mezonlar boʻyicha solishtiriladi (OʻRQ-684, 4 va 56-moddalar); u faqat elektron shaklda va ochiq eʼlon bilan oʻtkaziladi. «Ochiq elektron tanlov» deb qidirganda ham odatda shu usul yoki tender nazarda tutiladi. Ochiq tanlashlar etender.uzex.uz saytida va TenderMax katalogida bor.

etender.uzex.uz saytida qatnashish pullikmi?

Operatorning vositachilik yigʻimi bor: uning miqdorini vakolatli organ belgilaydi va u barcha operatorlar uchun yagona (VMQ № 276, 16-band). Amaldagi stavkani platformada tekshiring. Hujjatlarda talab qilingan boʻlsa, zakalat ham kerak.