ERI va E-imzo: davlat xaridlari uchun elektron raqamli imzoni olish va sozlash

ERI nima: kalit, sertifikat va imzo oddiy tilda

«Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida»gi qonunga koʻra, ERI elektron hujjatni yopiq kalit yordamida oʻzgartirish orqali hosil qilinadi va kalit egasini aniqlash imkonini beradi (OʻRQ-793, 3-modda). Amalda siz uchta narsaga duch kelasiz:

Uchta shart bajarilsa, ERI qogʻozga qoʻlda qoʻyilgan imzo bilan teng kuchga ega boʻladi: imzoning haqiqiyligi tasdiqlangan, sertifikat amal qilib turibdi va imzo sertifikatda koʻrsatilgan maqsadda ishlatilgan (OʻRQ-793, 4-modda, 1-qism). Yuridik shaxsning ERI bilan imzolangan hujjati esa muhr bosilgan qogʻoz hujjatga tenglashtiriladi (4-modda, 2-qism). Boshqacha qilib aytganda, kompaniya kaliti bilan qoʻyilgan imzo qogʻozdagi imzo va muhr bilan barobar.

Yuridik shaxsda yopiq kalitdan foydalanish uchun rahbar javobgar, kalit egasi esa uning xavfsizligi uchun barcha mumkin boʻlgan choralarni koʻrishi shart (OʻRQ-793, 27-modda). Kalit va parolni «yordamchi»larga bermang: bu kalit bilan kim imzo qoʻysa ham, hujjat kompaniyangiz nomidan imzolangan boʻladi.

Davlat xaridlarida ERI nima uchun kerak

Qoida bitta: buyurtmachi ham, ishtirokchi ham elektron davlat xaridlarida ERI orqali qatnashadi (VMQ № 276, 9-band). Yetkazib beruvchi uni har bir qadamda ishlatadi:

1. Roʻyxatdan oʻtish va kirish. UZEX va XT-Xarid platformalarida roʻyxatdan ERI bilan oʻtiladi (amaliyot, batafsil pastda).
2. Elektron doʻkonda oferta. Oferta ERI bilan kirgan shaxsiy kabinetingizdan joylashtiriladi. Doʻkon qanday ishlashini elektron doʻkon qoʻllanmasida tushuntirganmiz.
3. Tanlash va tenderga taklif. Taklif shaxsiy kabinet orqali elektron shaklda beriladi (OʻRQ-684, 60-modda). Bu ikki usulning farqi — etender qoʻllanmasida.
4. Shartnoma. Tizim orqali ERI bilan tuzilgan shartnoma haqiqiy hisoblanadi (VMQ № 276, 9-band).

Buyurtmachi tomoni ham ERI ishlatadi: xarid hujjatlarini ERI bilan tasdiqlaydi, komissiya aʼzolari bayonnomalarni ERI bilan imzolaydi (OʻRQ-684, 69-modda; VMQ № 276, 77, 97, 127-bandlar).

TenderMax — mustaqil xizmat: biz lotlarni topamiz va tahlil qilamiz, ariza qabul qilmaymiz. Ariza platformada oʻz ERI kalitingiz bilan topshiriladi. ERI tayyor boʻlgach, yangi boshlovchiga mos lotlardan boshlang.

ERI qanday olinadi: qayerda, qaysi hujjatlar bilan, qancha muddatga

ERI kalitlarini roʻyxatga olish markazi beradi — akkreditatsiyadan oʻtgan rezident yuridik shaxs (OʻRQ-793, 9-modda). Markazning hududiy boʻlinmalari boʻlishi mumkin, u ariza qabul qilish va kalit berish vakolatini shartnoma asosida boshqa tashkilotlarga ham topshira oladi (OʻRQ-793, 20-modda). Demak, kalit beriladigan joy bittadan koʻp boʻlishi mumkin. Amaldagi tartibni va manzillarni rasmiy e-imzo.uz saytida aniqlang.

Qonunga koʻra nima kerak (OʻRQ-793, 22-modda, 3-qism):

• Jismoniy shaxsga — shaxsni tasdiqlovchi hujjat, JShShIR va kalitdan foydalanish maqsadi.
• Yuridik shaxsga — tashkilot STIRi, sertifikatni oladigan xodimga ishonchnoma, shu xodimning shaxsini tasdiqlovchi hujjati va foydalanish maqsadi.

Ariza koʻpi bilan bir ish kunida koʻrib chiqiladi, sertifikat esa arizachining shaxsi tasdiqlangandan keyin beriladi (OʻRQ-793, 22-modda, 2-qism). Bir nechta kalit olish mumkin, har biri alohida roʻyxatga olinadi (22-modda, 7-qism).

Kalit narxi va qabul punktlari manzilini borishdan oldin e-imzo.uz saytida tekshiring: biz eskirib qolishi mumkin boʻlgan narx va manzillarni yozmaymiz. Qonun matni — lex.uz saytida (rus tilida).

E-imzo dasturini oʻrnatish: kompyuterda nima boʻlishi kerak

Kalit — bu fayl (odatda PFX formatida). Platforma bu faylni oʻzi oʻqimaydi: kompyuterda fonda E-imzo dasturi ishlaydi, sayt esa brauzer orqali unga ulanadi. Shuning uchun dastur ishga tushirilmagan boʻlsa, sayt kalitni «koʻrmaydi».

1. E-imzo dasturini rasmiy e-imzo.uz saytidan yuklab oling va oʻrnating. Qonun ERI vositalari sertifikatlangan boʻlishini talab qiladi (OʻRQ-793, 5-modda), shuning uchun dasturni boshqa joydan olmang.
2. Kalit faylini dastur qidiradigan joyga qoʻying (Mac uchun qoida pastda).
3. Dasturni ishga tushiring va brauzerda platformani oching.
4. Kirish oynasida kalitingizni tanlang va parolni kiriting.

Windows tizimida oʻrnatish tartibini e-imzo.uz saytida koʻring.

Mac uchun: bizning tajribamiz

• macOS tizimida E-imzo kalitlarni faqat DSKEYS nomli disk yoki fleshkadan qidiradi. Fleshkani shunday nomlang va kalitni unga yozing.
• Himoyalangan ulanish bilan ishlaydigan saytlar (masalan, id.uzex.uz, my.gov.uz) uchun E-imzo sertifikati tizimda ishonchli deb belgilangan boʻlishi kerak. Buning uchun dasturda install-ssl buyrugʻi bor, u administrator parolini soʻraydi.
• Kalit paroli deyarli har bir imzoda soʻraladi. Parol oynasi baʼzan brauzer orqasida ochiladi, sayt esa parol kiritish bekor qilinganini yozadi. Shunda brauzerni chetga surib, parol oynasini toping.

xarid.uzex.uz va boshqa platformalarga ERI bilan kirish

Bu boʻlim — qonun emas, platformalardagi amaliyot: tugmalar va qadamlar vaqti-vaqti bilan oʻzgaradi.

• UZEX. Yuridik shaxs yoki YaTT avval id.uzex.uz saytida ERI kaliti yoki USB token bilan roʻyxatdan oʻtadi: MFO, STIR, bank hisob raqami, rahbar va manzil kiritiladi. xarid.uzex.uz saytiga shu akkaunt bilan kirasiz va elektron doʻkonda yetkazib beruvchi rolini tanlaysiz. etender.uzex.uz ham UZEX platformasi — kirish tartibini saytning oʻzida tekshiring.
• XT-Xarid. xt-xarid.uz saytida ham roʻyxatdan ERI bilan oʻtiladi. Platforma shartlarini saytning oʻzida koʻring, batafsil — XT-Xarid qoʻllanmasida.

Kirish deyarli hamma joyda bir xil:

1. E-imzo dasturi ishlayotganini tekshiring.
2. Platformada ERI orqali kirish usulini tanlang.
3. Chiqqan roʻyxatda kompaniyangiz kalitini tanlang va uning amal qilish muddatiga qarang.
4. Parolni kiriting.

Koʻp uchraydigan muammolar: muddati tugagan sertifikat, yangi direktor, parol

Taklifni soʻnggi soatga qoldirmang. Muddati tugagan sertifikat, yangi direktor yoki ishlamay qolgan dastur tufayli taklif vaqtida yuborilmay qolishi mumkin, muddat oʻtgach esa kech boʻladi. Arizalar yana qanday sabablarga koʻra rad etilishini alohida qoʻllanmada yozganmiz.

Savol-javob

ERI olish qancha vaqt oladi?

Qonun boʻyicha ariza koʻpi bilan bir ish kunida koʻrib chiqiladi, sertifikat shaxs tasdiqlangandan keyin beriladi (OʻRQ-793, 22-modda). Qayerda va qanday olishni e-imzo.uz saytida aniqlang.

Bitta ERI bilan hamma platformalarga kirsa boʻladimi?

Kalit egasi ERI talab qiladigan barcha davlat xizmatlaridan erkin foydalana oladi (OʻRQ-793, 9-modda). Amalda UZEX ham, XT-Xarid ham ERI bilan ishlaydi, lekin har bir platformada alohida roʻyxatdan oʻtasiz.

ERI sertifikati qancha muddatga beriladi?

Koʻpi bilan 24 oyga, uni ikki martagacha uzaytirish mumkin (OʻRQ-793, 22-modda). Uzaytirishni muddat tugashidan kamida ikki hafta oldin soʻrang (27-modda).

Direktor ishdan ketsa, kompaniya kaliti nima boʻladi?

Ketayotgan rahbar kalitni topshirishi kerak, yangi rahbar esa yuridik shaxs kalitini belgilangan tartibda oladi (OʻRQ-793, 27-modda). Rahbar almashishini tenderlar jadvalini hisobga olib rejalashtiring.

Xodim kompaniya nomidan imzo qoʻya oladimi?

Qonunga koʻra yuridik shaxsning sertifikatini ishonchnoma bilan xodim olib keladi, kalitlar esa bir nechta boʻlishi mumkin, har biri alohida roʻyxatga olinadi (OʻRQ-793, 22-modda, 3 va 7-qismlar). Lekin yuridik shaxs kalitidan foydalanish uchun rahbar javob beradi (27-modda). Xodim platformada oʻz kaliti bilan kompaniya nomidan imzo qoʻya oladimi va qaysi amallarni bajara oladi — buni platformaning oʻzida aniqlang. Birinchi lotga tayyorgarlik haqida — birinchi lotni yutish qoʻllanmasida.