Davlat xaridlarida birinchi lotni qanday yutish mumkin: yangi boshlovchi uchun reja

Birinchi lotdan oldin: nima tayyor boʻlishi kerak

1. ERI kaliti. Elektron davlat xaridlarida faqat elektron raqamli imzo bilan ishtirok etiladi, shartnoma ham ERI bilan tuziladi (VMQ № 276, 9-band). Kalitni olish va sozlash — ERI va E-imzo qoʻllanmasida.
2. Platformada kabinet. UZEXda yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) id.uzex.uz saytida ERI bilan roʻyxatdan oʻtadi: MFO, STIR, hisobvaraq, rahbar va manzil kiritiladi. xarid.uzex.uz saytiga ham oʻsha akkaunt orqali kirasiz.
3. Hisobvaraqda pul. Hisob-kitob-kliring palatasidagi (HKKP) shaxsiy hisobvaragʻingizga vositachilik yigʻimi va zakalatga yetadigan avans toʻlovini oʻtkazganingizdan keyingina qatnasha olasiz (VMQ № 276, 8, 11-bandlar). Doʻkonda zakalat — 3% (14-band). Hisob-kitob misoli — zakalat haqidagi qoʻllanmada.
4. Qarz va reyestr. Ishtirokchida soliqlar va yigʻimlar boʻyicha muddati oʻtgan qarz, bajarilmagan sud qarorlari, toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomili boʻlmasligi va u Insofsiz ijrochilarning yagona reyestrida qayd etilmagan boʻlishi kerak (OʻRQ-684, 36-modda). Tizim bu maʼlumotlarni Soliq qoʻmitasi va boshqa idoralar bazalaridan oladi (VMQ № 276, 19-band), soliq qarzi esa chetlatishga asos boʻladi (OʻRQ-684, 42-modda). Ariza oldidan soliq kabinetingizni tekshiring va bir necha ming soʻmlik qarzni ham toʻlab qoʻying.
5. Benefitsiar. Ishtirokchi asosiy benefitsiar mulkdor haqidagi maʼlumotlarni oshkor etishi shart (OʻRQ-684, 23-modda, 3-qism).
6. Doʻkon uchun — oʻz ofertangiz. Narx soʻrovi tanlangan oferta egasiga va doʻkonda oʻxshash tovar taklif qilayotgan barcha ishtirokchilarga yuboriladi (OʻRQ-684, 51-modda, 2-qism). Ofertangiz boʻlmasa, narx soʻrovi sizga kelmaydi — ofertani oldindan, oʻsha klassifikator kodi boʻyicha joylang.

Qayerdan boshlash: elektron doʻkon yoki tanlash

Yangi boshlovchi uchun ikki yoʻl qulay: UZEX elektron doʻkoni va eng yaxshi takliflarni tanlash. Tender esa katta xaridlar uchun: bitta shartnoma summasi 25 000 BHM dan (≈ 11 mlrd soʻm), budjet buyurtmachisida esa 6 000 BHM dan (≈ 2,64 mlrd soʻm) oshganda; BHM 440 000 soʻm deb hisoblangan. Tenderda talablar ham, zakalat ham (5% gacha) kattaroq — birinchi lot uchun odatda ogʻir.

PF-259 Farmoniga koʻra 01.01.2026 dan doʻkondagi oferta 60 kun amal qiladi; qonun matnida hozircha 15 ish kuni (PF-259, 8-band «g»). Muhim nozik joy: shartnoma buyurtmachi tanlagan oferta shartlari va eng past narx boʻyicha tuziladi (OʻRQ-684, 51-modda, 9-qism). Begona oferta boʻyicha yutsangiz, uning yetkazib berish muddati endi sizning muddatingiz boʻladi. Doʻkonda ishlash tartibi — UZEX elektron doʻkoni qoʻllanmasida.

Birinchi lotni qanday tanlash

Birinchi lotdan maqsad — foyda emas, bajarilgan birinchi shartnoma. Mos lot belgilari:

• Summasi kichik. Xato qilsangiz, yoʻqotish ham kichik boʻladi, zakalat ham kam muzlaydi.
• Bajarish muddati siz uchun real. Tovarni qayerdan olishingiz, qanday yetkazishingiz va hujjatlashtirishingizni kunma-kun hisoblang. 1–2 kunlik muddat — tuzoq belgisi, bu haqda doʻkon tuzoqlari qoʻllanmasida.
• Tuzoq belgilari yoʻq: lotdan bir necha soat oldin yaratilgan oferta, bitta oferta boʻyicha koʻp bir xil soʻrovlar, begona dasturiy mahsulot. Bular — faktlar, xulosani oʻzingiz chiqarasiz.
• Zakalat kichik yoki umuman yoʻq.
• Tajriba talab qilinmaydi. Qoʻshimcha talablar eʼlonning oʻzida koʻrsatiladi (OʻRQ-684, 37-modda, 3-qism) — hujjatlarni oʻqing.
• Qabul tugashiga vaqt yetarli — hujjat tayyorlash va buyurtmachiga savol berish uchun.

TenderMax har bir lotga yangi boshlovchi uchun imkoniyat bahosini beradi — 0 dan 100 gacha, sabablari bilan: tajriba talab qilinsa, baho pasayadi; zakalat boʻlmasa, koʻtariladi; muddat 1–2 kun boʻlsa, 12 dan oshmaydi. Bu — TenderMax bahosi: qonun normasi ham, gʻalaba kafolati ham emas. Bahosi 65 va undan yuqori boʻlgan, tuzoq belgisi yoʻq lotlarni «Yangi boshlovchiga mos» filtri koʻrsatadi.

Oʻzingiz yaxshi biladigan sohadan boshlash mumkin: tovarni qayerdan olish va tannarxi sizga oldindan maʼlum boʻladi. Mos lotni qoʻldan boy bermaslik uchun Telegram botda soha, hudud va lot summasi boʻyicha obuna boʻling.

Narxni qanday hisoblash

Narx raqobatchining narxidan emas, tannarxdan boshlanadi. Hisobga oling:

1. Tovar yoki xizmat tannarxi.
2. Buyurtmachi manziligacha yetkazib berish, yuklash va tushirish.
3. Soliqlar — soliq rejimingizga qarab; buxgalteringiz bilan aniqlang.
4. Birja yigʻimi — amalda bitim summasining 0,15%; 01.10.2026 dan keyingi stavkani platformada tekshiring.
5. Zakalat — xarajat emas, lekin pul natijagacha, yutsangiz esa shartnoma tuzilguncha yoki bajarilguncha band turadi.
6. Toʻlovgacha boʻlgan vaqt: doʻkonda pul yetkazib berish va qabuldan keyin keladi, bu davr uchun aylanma mablagʻ kerak.

Narxni qanchalik tushirish mumkin

Doʻkonda tanlangan oferta narxidan (auksionda — boshlangʻich narxdan) 20% va undan koʻp tushirsangiz, farq miqdorida qoʻshimcha zakalat kiritasiz (oferta summasiga qarab yuqori chegarasi — 100 yoki 1 000 BHM), aks holda taklif avtomatik rad etiladi (VMQ № 276, 43, 54-bandlar). Qonun «sunʼiy tarzda pasaytirilgan narxlar» bilan taklif berib, keyin shartnomani imzolash yoki bajarishdan bosh tortishni taqiqlaydi (OʻRQ-684, 46-modda).

PF-259 Farmoniga koʻra 01.03.2026 dan maxsus axborot portali oʻrtacha bozor narxini sunʼiy intellekt yordamida hisoblaydi. Boshlangʻich narx yoki shartnoma bahosi oʻrtachadan sezilarli farq qilsa, xarid yuqori xavf-xatar sifatida birinchi navbatda tekshiriladi (PF-259, 3-band; 4-band «a»). Bu buyurtmachini tekshirishga asos, taklifingizni rad etishga emas. Lekin tannarxdan past narx — toʻgʻridan-toʻgʻri zarar.

Arizani topshirish: yangi boshlovchilar qiladigan xatolar

• Texnik topshiriqni oxirigacha oʻqimaslik. Miqdor, yetkazib berish joyi, muddat, sertifikatlar — hammasi texnik topshiriqda.
• Savolni kech berish. Tushunarsiz joyni ochiq elektron chat orqali soʻrang: buyurtmachi ikki ish kuni ichida javob beradi (OʻRQ-684, 41-modda; VMQ № 276, 87, 141-bandlar). Tenderda soʻrovni qabul tugashidan kamida ikki ish kuni oldin yuboring — shunda javob berish majburiy (OʻRQ-684, 67-modda, 7-qism). Gʻolib aniqlanguncha buyurtmachi bilan boshqa muzokaralar taqiqlangan (OʻRQ-684, 40-modda).
• Boʻsh majburiy maydon, ilova qilinmagan fayl, boshlangʻich narxdan yuqori narx. Bunday taklifni tizim sababini koʻrsatib avtomatik rad etadi (OʻRQ-684, 61-modda, 2-qism; 69-modda, 4-qism).
• Taklif tili. Taklif davlat tilida, zarur boʻlsa boshqa tillarda ham tayyorlanadi (OʻRQ-684, 59-modda, 2-qism).
• Oxirgi soatda topshirish. ERI paroli, internet yoki katta fayl pand berishi mumkin. Qabul tugaguncha taklifni oʻzgartirish yoki chaqirib olish mumkin (OʻRQ-684, 60-modda), shuning uchun erta topshirib, keyin tekshirish xavfsizroq.
• Affillangan kompaniya bilan bitta lotda qatnashish. Bu taqiqlangan (OʻRQ-684, 23-modda, 4-qism).

Rad etishning boshqa sabablari va natijaga qanday shikoyat qilish — alohida qoʻllanmada.

Yutgandan keyin: shartnoma, toʻlov va yetkazib berish

Doʻkon va auksion

Tizim bitimni roʻyxatdan oʻtkazadi va namunaviy shakldagi shartnomani tomonlarning kabinetiga yuboradi (OʻRQ-684, 51-modda; VMQ № 276, 21-band). Budjet buyurtmachisi uchun summani Moliya vazirligi bir ish kuni ichida HKKPga oʻtkazadi, korporativ buyurtmachi esa oʻn ish kuni ichida (23–24-bandlar). Pul tushgani haqida HKKPdan keyingi ish kunidan kechiktirmay xabarnoma keladi — bu xabarnoma yetkazib berish uchun asos (26-band), amalda bajarish muddati ham shundan hisoblanadi. Xabarnomadan oldin yetkazsangiz, toʻlanmaslik xavfi sizda qoladi (27-band).

Buyurtmachi tovarni toʻliq qabul qilgach, uch ish kuni ichida bu haqda maʼlumot yuboradi; operator bir ish kuni ichida toʻlovni yuboradi va zakalatingizni qaytaradi (28–31-bandlar).

Tanlash va tender

Tanlashda bayonnoma ikki ish kuni eʼtiroz uchun ochiq turadi (OʻRQ-684, 62-modda); shartnoma gʻolib aniqlangandan keyin oʻn ish kunidan kechiktirmay tuziladi (VMQ № 276, 103, 161-bandlar). Budjet buyurtmachisi bunday shartnoma boʻyicha HKKPsiz toʻlaydi, oldindan toʻlov shartlari shartnomada yoziladi (23-band).

Yutgandan keyin shartnomadan voz kechmang: tanlash va tenderda zakalat qaytarilmaydi (OʻRQ-684, 63-modda, 3-qism; 70-modda, 2-qism), bosh tortgan gʻolib esa Insofsiz ijrochilarning yagona reyestriga kiritiladi va ikki yil davlat xaridlarida qatnasha olmaydi (48-modda). Shartnomaning muhim shartlari — tovar, sifat, miqdor, narx, muddat — keyin oʻzgartirilmaydi (34-modda, 10-qism).

Kichik biznes uchun imtiyozlar bormi

Rostini aytsak, deyarli yoʻq. OʻRQ-684, VMQ № 276 va PF-259 Farmonida kichik yoki yangi kompaniyalar uchun alohida imtiyoz yoʻq; qonunda faqat tadbirkorlik subyektlarining keng ishtirokini taʼminlash vazifasi bor (OʻRQ-684, 17-modda).

Biz topgan yagona imtiyoz tor: elektron doʻkonda narx va boshqa shartlar teng boʻlganda nogironligi boʻlgan shaxslar, xotin-qizlar va yoshlarning bandligini taʼminlagan kichik tadbirkorlik subyektining taklifi ustun turadi (PQ-249, 1-band).

Prezidentning 2024-yil 10-iyuldagi PQ-249-son qarori ilovasidagi mezonlardan biri bajarilishi kerak: xodimlarning kamida yarmi — nogironligi boʻlgan shaxslar, yoki ayollar (direktor ham ayol), yoki 30 yoshdan oshmagan yoshlar (direktor ham); yoki uch toifa birgalikda — kamida 70%. Asosiy ish joyi, mehnatga haq toʻlash fondidagi ulush va korxonada kamida 6 oy uzluksiz ishlash boʻyicha shartlar ham bor.

Mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun imtiyozlar koʻproq: hududiy «milliy doʻkon» (VMQ № 276, 45–46-bandlar), tanlash va tenderda mahalliylashtirish darajasi uchun qoʻshimcha ballar (95¹, 155¹-bandlar), 01.07.2026 dan esa buyurtmachilar avvalo mahalliy ishlab chiqaruvchilardan xarid qilish imkoniyatini oʻrganishi shart (PF-259, 4-ilova, 4-band «a»).

Savol-javob

Tajribasi yoʻq kompaniya tenderda yuta oladimi?

Ha, qonun bunga yoʻl qoʻyadi. Tajriba hamma uchun majburiy emas: qoʻshimcha talablar faqat eʼlonda koʻrsatilsa amal qiladi (OʻRQ-684, 37-modda) va oshirib yuborilgan boʻlmasligi kerak (34-modda, 9-qism). Tajriba talab qilinmagan lotlardan boshlang.

Birinchi lot uchun qancha pul kerak?

Doʻkonda 20 mln soʻmlik lotga 3% zakalat — 600 000 soʻm, gʻalabadan keyin esa yigʻim (amalda 0,15%, taxminan 30 000 soʻm); tanlashda — 3% gacha yoki nol, tenderda — 5% gacha (VMQ № 276, 14–15-bandlar). Yana tovar uchun aylanma mablagʻ kerak: doʻkonda pul faqat yetkazib berilgandan keyin keladi.

YaTT davlat xaridlarida qatnasha oladimi?

Qonun boʻyicha ishtirokchi — Oʻzbekiston rezidenti yoki norezidenti boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs (OʻRQ-684, 23-modda). UZEXda yuridik shaxslar ham, YaTT ham ERI bilan roʻyxatdan oʻtadi.