Давлат харидлари тўғрисидаги қонун (ЎРҚ-684): етказиб берувчи учун 12 та асосий қоида

Қонун кимга тегишли ва кимга тегишли эмас

1. Ким сотиб олади

Қонун икки турдаги давлат буюртмачисига тегишли (ЎРҚ-684, 19-модда):

• бюджет буюртмачилари — давлат органлари ва муассасалари, бюджет ташкилотлари, бюджет маблағларини олувчилар, давлат мақсадли жамғармалари;
• корпоратив буюртмачилар — устав фондида давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахслар ҳамда бундай ташкилотларнинг жами улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган «шўба» корхоналари. Рўйхатни Давлат активларини бошқариш агентлиги юритади.

Хусусий компанияларнинг харидларига ЎРҚ-684 татбиқ этилмайди (2 ва 19-моддалар).

2. Ким сотади

Иштирокчи — Ўзбекистон резиденти ёки норезиденти бўлган жисмоний ёки юридик шахс (23-модда). У 36-модда талабларига жавоб бериши керак: шартномани бажариш учун ресурслар, шартнома тузиш ҳуқуқи, муддати ўтган солиқ қарзи йўқ, суд қарорлари бўйича бажарилмаган мажбурият йўқ, банкротлик тартиб-таомили йўқ, Инсофсиз ижрочилар реестрида ёзув йўқ. Бу талабларга жавоб бермасангиз нима бўлади — ариза рад этилиши сабаблари ҳақидаги қўлланмада.

Ваколатли орган: қонун матнида (18-модда) — Иқтисодиёт ва молия вазирлиги; ВМҚ № 276 бўйича — Саноат кооперацияси ва давлат харидлари агентлиги.

Принциплар ва харид қилишнинг 7 усули

3. Тўққиз принцип

Қонун давлат харидларининг тўққиз асосий принципини белгилайди (5-модда; ҳар бири 6–13-моддаларда очиб берилган):

• касбий маҳорат ва масъулиятлилик;
• асосланганлик;
• молиявий маблағлардан фойдаланишнинг оқилоналиги, тежамкорлиги ва самарадорлиги;
• очиқлик ва шаффофлик;
• рақобат ва холислик;
• мутаносиблик;
• барқарорлик;
• давлат харидлари тизимининг ягоналиги ва яхлитлиги;
• коррупцияга йўл қўймаслик (13-модда).

Принциплар хариднинг барча босқичларида қўлланилиши шарт (5-модда): бирор талаб рақобатни асоссиз чекласа, улар — сизнинг далилингиз.

4. Етти усул

Қонун харид қилишнинг етти усулини санайди (30-модда): электрон дўкон; кичик қийматли хариднинг соддалаштирилган тартиб-таомили; бошланғич нархни пасайтириш учун ўтказиладиган аукцион; энг яхши таклифларни танлаш; тендер; икки босқичли давлат харидлари; тўғридан-тўғри шартномалар бўйича давлат харидлари. Булардан ташқари Президент фармон ва қарорлари, Вазирлар Маҳкамаси қарорлари билан рухсат этилган бошқа рақобатли турлар ҳам бўлиши мумкин — масалан, 2026-йилдан «таклиф сўрови». Усул суммага ва предметга боғлиқ:

Базавий ҳисоблаш миқдори (БҲМ) 440 000 сўм (01.09.2026 дан) бўлса: 25 000 БҲМ ≈ 11 млрд, 6 000 ≈ 2,64 млрд, 2 500 ≈ 1,1 млрд, 100 ≈ 44 млн, 50 ≈ 22 млн, 25 ≈ 11 млн сўм. Дўконда қандай ишлаш — UZEX электрон дўкони, танлаш ва тендер — etender қўлланмаларида.

5. Ҳаммаси электрон ва ЭРИ билан

Танлаш ва тендер мажбурий равишда электрон шаклда ўтказилади (56 ва 64-моддалар), электрон харидларда эса фақат электрон рақамли имзо (ЭРИ) билан қатнашилади (ВМҚ № 276, 9-банд). Натижа бўйича шартномани тизимнинг ўзи шакллантиради (51, 63 ва 70-моддалар). Калитни қандай олиш — ЭРИ ва E-imzo қўлланмасида.

Очиқлик, техник топшириқ ва буюртмачига савол

6. Ҳамма нарса очиқ

Режа-жадваллар, эълонлар, натижалар, Шартномаларнинг ягона реестри, Инсофсиз ижрочилар реестри ва шикоят комиссиясининг қарорлари махсус ахборот порталида эълон қилинади (9, 27 ва 31-моддалар). Сиз буюртмачининг режасини олдиндан кўрасиз, лекин таклиф бериб, ундаги барча маълумотларнинг ошкор этилишига розилик билдирасиз (15-модда). Барча платформаларнинг очиқ лотлари — каталогда, соҳалар бўйича рақамлар — бозор таҳлилида.

7. Техник топшириқ — маркасиз ва ошириб юборилган талабларсиз

Харид тавсифи холис, функционал ва умумий бўлади: унда аниқ товар белгиси, модель ёки ишлаб чиқарувчи кўрсатилмайди, бошқача тасвирлаб бўлмаса — «ёки аналоги» сўзлари қўшилади. Электрон дўкон бундан мустасно (34-модда). Иштирокчига ошириб юборилган талаблар қўйиш тақиқланган (34-модда), комиссия эса фақат харид ҳужжатларида кўрсатилган мезонлар бўйича баҳолайди (32-модда). Мисол: техник топшириқда «фақат Х маркали принтер» деб ёзилган ва «ёки аналоги» йўқ бўлса, бу савол ёки шикоят учун асос. Батафсил — техник топшириқни ўқиш қўлланмасида.

8. Савол беринг, лекин музокара қилманг

Ҳужжатлар бўйича тушунтириш сўровингизга буюртмачи икки иш куни ичида жавоб беради (41-модда). Ғолиб аниқлангунча буюртмачи билан музокаралар тақиқланган (40-модда) — телефон қилиб шартларни муҳокама қилиш ўрнига расмий сўров юборинг.

Таъминот ва тақиқлар

9. Таклифни таъминлаш

Харид комиссияси таклифларни гаров, кафолат, закалат ёки бошқа усулда таъминлашни талаб қилиши мумкин; талаб ҳамма учун бир хил ва харид шартларида ёзилади (39-модда). Миқдорлар ВМҚ № 276 да: электрон дўкон ва аукцион — 3 фоиз (14-банд), танлаш — 3 фоизгача, тендер — 5 фоизгача (15-банд). Мисол: шартли танлаш 200 млн сўм бўлса, закалат 6 млн сўмдан ошмайди. Танлаш ёки тендер ғолиби шартномадан бош тортса, закалати қайтарилмайди (63 ва 70-моддалар). Қайтариш муддатлари — закалат ҳақидаги қўлланмада.

10. Нима тақиқланган

• иштирокчи ва унинг аффилланган шахсининг айни битта лотда қатнашиши (23-модда);
• нархларни ёки натижаларни бузиб кўрсатиш учун иштирокчиларнинг олдиндан тил бириктириши (46-модда);
• сунъий тарзда пасайтирилган нарх билан таклиф бериб, кейин шартномани имзолаш ёки бажаришдан бош тортиш (46-модда);
• рақобатли усуллардан қочиш учун харидни қисмларга бўлиш (46-модда);
• ишончсиз ёки бузиб кўрсатилган ахборот бериш (46-модда).

Шартнома, реестр ва шикоят

11. Шартнома шартлари ўзгармайди

Харид натижасида тузилган шартноманинг муҳим шартларини ўзгартириш мумкин эмас: товарни, унинг сифати ва ассортиментини ўзгартириш, миқдор ва нархни ошириш, етказиш муддатини узайтириш (форс-мажордан ташқари), қўшимча иш ва хизматлар қийматини шартнома бошланғич суммасининг 10 фоизидан кўпроққа ошириш (34-модда; ВМҚ № 276, 215-банд). Демак, «кейин нарх ошди» деб шартнома нархини кўтариб бўлмайди — нархни бошидан тўғри ҳисобланг. Шартномаларнинг ягона реестрига киритилмаган шартномалар бўйича тўлов қилинмайди (47-модда).

12. Инсофсиз ижрочилар реестри ва шикоят

Шартномадан бош тортиш, мажбуриятни бажармаслик, ёлғон ҳужжат ёки яширилган аффилланганлик учун иштирокчи Инсофсиз ижрочиларнинг ягона реестрига киритилади ва икки йил давлат харидларида қатнаша олмайди; бу қарор устидан судга шикоят қилиш мумкин (48-модда).

Буюртмачи, комиссия ёки операторнинг ҳаракати ҳуқуқингизни бузса — Давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссияга ёки судга шикоят қилинг (78-модда). Комиссия харидни жами ўн иш кунигача тўхтатиб туради ва етти иш куни ичида қарор чиқаради (79-модда).

Буюртмачи ғолиб таклиф акцепт қилингунча харидни исталган вақтда бекор қилиши мумкин, фақат сабабларини уч иш куни ичида порталда эълон қилиши шарт (44-модда).

2026-йилдан нима ўзгарди (ПФ-259 Фармон) ва кичик бизнес учун ПҚ-249 қарори

2025-йил 26-декабрдаги ПФ-259-сон Фармон 2025-йил 27-декабрдан кучда, лекин унинг бир қисми қонун ва ВМҚ № 276 матнига ҳали киритилмаган. Фармон кучи қонундан паст, шунинг учун иккаласини ҳам билиш керак:

• Дўконда оферта — 60 кун. 2026-йил 1-январдан оферта жойлаштириш муддати 15 кундан 60 кунгача узайтирилди (ПФ-259, 8-банд «г»). Қонун матнида (50-модда) ҳали 15 иш куни турибди; платформада 60 кун амал қилади.
• Товар етказиш муддати — камида 5 кун (ПФ-259, 8-банд «г»). Бу норма товарлар ҳақида.
• Ўртача бозор нархи модули. 2026-йил 1-мартдан махсус порталда сунъий интеллект асосида ўртача бозор нархини ҳисоблайдиган модуль ишлайди; буюртмачи нархни хариддан олдин шу ерда шакллантиради (3 ва 4-бандлар). Тафовут, Фармон матни бўйича, «10 фоиздан ортиқ ёхуд 20 фоиздан паст» бўлса, харид юқори хавф-хатар сифатида биринчи навбатда текширилади (4-банд «а»). Тўғридан-тўғри шартномалар, қонунчиликдаги истиснолардан ташқари, модулдаги ўртача нархдан ошмаслиги керак (4-банд «б»).
• Янги усул — «таклиф сўрови». 2026-йил 1-январдан 27 турдаги товар, иш ва хизматлар учун янги рақобатли тартиб-таомил: банк хизматлари, тадбирлар учун ижара, ОАВ ва реклама, кўчмас мулк, ёқилғи, махсус техника ва тиббий ускуналарни таъмирлаш ва бошқалар (ПФ-259, 6 ва 7-бандлар, 1-илова). Умумий IT хизматлари (дастур, сайт) рўйхатда йўқ.
• Тўғридан-тўғри шартномалар рўйхати бекор қилинди. Ундаги харидлар энди рақобатли усулларда ўтади, қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно (8-банд «а»). Тўғридан-тўғри шартномага рухсат берувчи ҳужжат лойиҳасидан олдин буюртмачи порталда камида уч иш кунига эълон жойлаштиради (14-банд «а»).
• Битта иштирокчили савдолар. Бошланғич нархни пасайтириш учун ўтказиладиган аукционда битта тадбиркорлик субъекти қатнашса, аукцион ўтказилган деб ҳисобланади (9-банд «г»). Тартиб-таомил ва мезонлар ўзгармаган такрорий эълонда ягона иштирокчи яна ўша тадбиркор бўлса, танлаш ҳам ўтказилган деб ҳисобланади (9-банд «д»). Қонуннинг 55 ва 61-моддаларида ҳозирча тескари қоида турибди; платформада қандай ишлашини текширинг.
• Ҳужжатлар лойиҳаси муҳокамаси. Харид ҳужжатлари лойиҳалари порталда камида икки иш куни жамоатчилик муҳокамасига қўйилади (14-банд «б»): чекловчи талабга эълондан олдин эътироз билдириш мумкин.

ПҚ-249 (2024-йил 10-июль) кичик бизнес ҳақида. Электрон дўконда нарх ва бошқа шартлар тенг бўлса, ногиронлиги бўлган шахслар, хотин-қизлар ёки ёшлар бандлиги бўйича иловадаги мезонлардан бирига мос кичик тадбиркорлик субъектининг таклифи устунликка эга бўлади (1-банд). Тендерда битта тадбиркор қатнашган ва шартлар ўзгармаган такрорий эълонда ҳам ягона иштирокчи у бўлса, тендер ўтказилган деб ҳисобланади (қонуннинг 68-моддасида бундай тендер ўтказилмаган деб топилади); тендер баённомалари порталда камида икки иш куни муҳокама қилинади (5-банд).

Савол-жавоб

Давлат харидлари тўғрисидаги қонун қаерда ва қайси тилда?

ЎРҚ-684 қонунининг расмий матни — lex.uz сайтида. Юридик кучга ўзбекча матн эга, русча матн — норасмий таржима.

Қонун хусусий компаниялар харидларига тегишлими?

Йўқ. У бюджет буюртмачилари ва давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ корпоратив буюртмачиларга тегишли (19-модда).

Харид натижаси устидан қанча муддатда шикоят қилиш мумкин?

Қонунда шикоят бериш муддати йўқ: шикоятларни кўриб чиқиш тартибини Вазирлар Маҳкамаси белгилайди (78-модда), муддатни шу тартибдан аниқланг. Комиссия қарорни етти иш куни ичида чиқаради (79-модда).