Қўлланма

Закалат, таклифни ва шартномани таъминлаш: қанча тўланади ва қачон қайтади

TenderMax таҳририяти · Янгиланган: 25.10.2026

Электрон дўкон ва аукционда етказиб берувчи 3% закалат киритади; танлашда закалат 3% гача, тендерда 5% гача бўлади ёки умуман талаб қилинмайди (ВМҚ № 276, 14–15-бандлар). Ютқазганнинг закалати ғолиб аниқлангач банддан ечилади, ғолибники — шартнома тузилгач ёки бажарилгач қайтади. Қонунда пул қайтмаслиги аниқ ёзилган ҳолат — танлаш ёки тендер ғолибининг шартнома тузишдан бош тортиши.

Закалат, гаров, кафолат: қайси сўз нимани билдиради

Қонунда буларнинг умумий номи — таклифни таъминлаш. Харид комиссияси таклифларни «гаров, кафолат, закалат тарзида» ёки қонунчиликдаги бошқа усулда таъминлашни талаб қилиши мумкин. Талаб барча иштирокчилар учун бир хил ва харид шартларида ёзилади (ЎРҚ-684, 39-модда, 1–2-қисмлар).

Закалат — ҳисоб-китоб-клиринг палатасидаги (ҲККП) шахсий ҳисобварағингизга ўтказиладиган ва савдо давомида банд қилиб қўйиладиган пул. Электрон харидларда асосий таъминот шу (ВМҚ № 276, 13–15-бандлар).
Гаров ва кафолат — таъминотнинг бошқа шакллари. Танлаш ва тендерда буюртмачи закалат ёки банк кафолатини талаб қилишга ҳақли (ЎРҚ-684, 19-модда, 3-қисм).
Шартноманинг бажарилиши таъминоти — харид ҳужжатларида шундай шарт бўлса, ғолиб шартнома тузишдан олдин берадиган таъминот (ЎРҚ-684, 63-модда, 2-қисм).
Аванс тўлови — шартнома бўйича олдиндан тўлов эмас. ВМҚ № 276 да бу сўз ҲККПдаги ҳисобварағингизга ўзингиз ўтказадиган пулни билдиради: ундан закалат банд қилинади ва воситачилик йиғими ушлаб қолинади (ВМҚ № 276, 2, 11, 36-бандлар). Буюртмачининг олдиндан тўлови эса шартномада ёзилади (ВМҚ № 276, 23-банд).

Платформаларда ва TenderMax лот карточкаларида «гаров» деганда кўпинча айнан закалат назарда тутилади. Қайси сўз ёзилган бўлмасин, сумма, муддат ва қайтариш тартибини харид шартларидан ўқинг.

Закалат қанча: дўкон, аукцион, танлаш ва тендер

Харид усули	Закалат	Асос
Электрон дўкон	офертангиз қийматининг 3%	ВМҚ № 276, 14-банд
Бошланғич нархни пасайтириш учун аукцион	бошланғич нархнинг 3%	ВМҚ № 276, 14-банд
Энг яхши таклифларни танлаш	3% дан ошмайди; талаб қилиш-қилмасликни харид комиссияси ҳал қилади	ВМҚ № 276, 15-банд
Тендер	5% дан ошмайди; талаб қилиш-қилмасликни харид комиссияси ҳал қилади	ВМҚ № 276, 15-банд
Дўкон ва аукционда нархни 20% ва ундан кўп туширсангиз	қўшимча закалат (пастда)	ВМҚ № 276, 43, 54-бандлар

ВМҚ № 276 матнида дўкон закалати иштирокчи офертасининг қийматидан ҳисобланади. Платформада эса у одатда лот нархидан — буюртмачи танлаган оферта нархидан олинади. Бюджет буюртмачисининг ўзи закалат киритмайди, корпоратив буюртмачи киритади (ВМҚ № 276, 8-банд). Етказиб берувчи эса иккала ҳолатда ҳам киритади.

Қўшимча закалат: нархни 20% ва ундан кўп туширганда

Нарх сўровида таклиф қилган суммангиз буюртмачи танлаган оферта суммасидан 20% ва ундан кўпроқ паст бўлса, олдиндан қўшимча закалат киритишингиз шарт. Унинг миқдори — танланган оферта суммаси билан сизнинг нархингиз орасидаги фарқ, лекин юқори чегараси бор: оферта 2 500 БҲМ гача бўлса — 100 БҲМ (БҲМ 440 000 сўм бўлганда ≈ 44 млн сўм), ундан катта бўлса — 1 000 БҲМ (≈ 440 млн сўм). Қўшимча закалат бўлмаса, тизим таклифни автоматик рад этади (ВМҚ № 276, 43-банд). Аукционда ҳам шу қоида амал қилади (54-банд).

Танлаш ва тендерда закалатсиз лотлар ҳам учрайди — TenderMax’да улар «Гаровсиз» фильтрида. UZEX дўкони лотларида эса закалат ҳар доим бор.

Мисол: 40 млн сўмлик лотда қанча пул банд бўлади

Шартли лот: UZEX электрон дўкони, буюртмачи танлаган оферта — 40 000 000 сўм. Закалат 3% — 1 200 000 сўм (платформадаги амалиёт бўйича танланган оферта нархидан).

Сизнинг нархингиз	Закалат 3%	Қўшимча закалат	Жами банд қилинади
36 млн (10% паст)	1 200 000	керак эмас: тушириш 20% дан кам	1 200 000
30 млн (25% паст)	1 200 000	10 000 000 (40 − 30 млн; 44 млн чегарадан кам)	11 200 000

Бунга воситачилик йиғими қўшилади. Етказиб берувчилардан уни фақат ғолиб тўлайди: йиғим харид якунларига кўра битимнинг ҳақиқий суммасидан келиб чиқиб аванс тўловидан ушлаб қолинади (ВМҚ № 276, 36-банд). Миқдорини ваколатли орган белгилайди ва у барча операторлар учун ягона (16-банд) — қарорда фоиз йўқ. Амалда UZEX тарифи (01.08.2025 дан) — битим суммасининг 0,15%, етказиб берувчи учун юқори чегара 14 БҲМ (≈ 6,16 млн сўм), ҚҚС билан. 30 млн сўмлик битимда бу тахминан 45 000 сўм. 01.10.2026 дан UZEX тарифлар саҳифасида давлат харидлари учун «ваколатли орган билан келишув бўйича» деб ёзилган, шунинг учун амалдаги ставкани платформада текширинг.

Электрон харидда фақат ҲККПдаги ҳисобварағингизда закалат ва йиғимга етадиган пул бўлса қатнашасиз (ВМҚ № 276, 11-банд). Нархни кескин туширишдан олдин қўшимча закалат учун пул борлигини текширинг. Амалда дўконда ўз офертангизни фаоллаштириш учун ҳисобварақда унинг суммасининг 3,15% и (3% закалат + 0,15% йиғим) бўлиши керак.

Закалат қачон қайтади

Ким	Закалат қачон банддан ечилади	Асос
Дўконда ютқазган иштирокчи	ғолиб аниқлангач; амалда — тахминан 2 иш кунида	ВМҚ № 276, 13-банд
Аукцион иштирокчиси	бошқа иштирокчи пастроқ нарх таклиф қилгач	ВМҚ № 276, 13-банд
Дўкон ёки аукцион ғолиби (ижрочи)	шартнома тўлиқ бажарилгач: тўлиқ етказиб берилгани ҳақида маълумот келгандан кейин бир иш куни ичида	ВМҚ № 276, 13, 31-бандлар
Танлаш ва тендерда ютқазганлар	ғолиб аниқлангач	ВМҚ № 276, 15-банд
Танлаш ва тендер ғолиби	шартнома тузилгандан кейин бир иш куни ичида; харид ҳужжатларида шундай талаб бўлса — шартнома тўлиқ бажарилгач	ВМҚ № 276, 15, 32-бандлар

Қонуннинг умумий қоидаси: буюртмачи таъминотни қуйидаги воқеалардан биридан кейин бир иш куни ичида қайтаради — таъминот муддати тугади; шартнома кучга кирди ва (талаб қилинган бўлса) унинг бажарилиши таъминланди; харид бекор қилинди; таклифни қабул муддати тугагунча чақириб олдингиз (ЎРҚ-684, 39-модда, 4-қисм). Тендерда қайтариш «дарҳол» бўлиши керак; чақириб олинган таклиф бўйича эса — агар харид шартларида бундай чақириб олиш тақиқланмаган бўлса (ВМҚ № 276, 162-банд).

Дўкон ва аукционда буюртмачи товарни тўлиқ қабул қилгач, уч иш куни ичида бу ҳақда маълумот юборади (ВМҚ № 276, 28–29-бандлар). Кейин оператор бир иш куни ичида тўловни юборади ва закалатингизни қайтаради (31-банд). Банддан ечилган пулни кейинги харидлар учун ҳисобварақда қолдириш ёки банкдаги ҳисобварағингизга қайтариш мумкин (37-банд).

Дўконда ишлаш тартиби — UZEX электрон дўкони қўлланмасида, танлаш ва тендер — etender қўлланмасида.

Закалат қачон қайтмайди

Танлаш ёки тендер ғолиби шартнома тузишдан бош тортса, закалат қайтарилмайди (ЎРҚ-684, 63-модда, 3-қисм; 70-модда, 2-қисм). Оператор бу пулни буюртмачининг ҳисобварағига ўтказади (ВМҚ № 276, 15-банд), шартнома тузиш ҳуқуқи эса захирадаги ғолибга ўтади.
Дўкон ёки аукционда товар етказилмаса. Етказиб бериш муддати тугаганидан кейин уч иш куни ўтиб ҳам етказилгани ҳақида маълумот бўлмаса, ижрочининг закалати ҲККПда суд ёки Давлат харидлари соҳасидаги шикоятларни кўриб чиқиш бўйича комиссия қарорига қадар банд қилинади; қарорга кўра закалат буюртмачига ўтказилиши мумкин (ВМҚ № 276, 34–35-бандлар).
Дўкон ғолиби шартномадан воз кечса. Бунда ғолиб кейинги энг паст нархни берган иштирокчи бўлади (ЎРҚ-684, 51-модда, 15-қисм). Танлаш ва тендердагидек «закалат қайтарилмайди» деган алоҳида норма дўкон учун қонунда ҳам, ВМҚ № 276 да ҳам йўқ. Амалда эса ютиб, шартномани имзоламаган ёки бажармаган етказиб берувчи одатда закалатини йўқотади. ВМҚ № 276 даги энг яқин механизм — юқоридаги банд қилиш ва суд ёки Комиссия қарори.

Пул — энг катта йўқотиш эмас. Шартнома тузишдан бош тортган ғолиб, шунингдек шартномани бажармаганликда айбдор деб топилган ижрочи Инсофсиз ижрочиларнинг ягона реестрига киритилади ва икки йил давлат харидларида қатнаша олмайди (ЎРҚ-684, 48-модда). Бажара олмайдиган лотга нарх берманг. Тендерларда бу айниқса муҳим: закалат 5% гача бўлиши мумкин.

Шартноманинг бажарилиши таъминоти ва таъминот мақбуллиги ҳақида сўров

Танлаш ҳужжатларида буюртмачи шарт қўйиши мумкин: шартнома ғолиб шартноманинг бажарилиши таъминотини тақдим этгандан кейин тузилади (ЎРҚ-684, 63-модда, 2-қисм). Бундай таъминотнинг фоизи қонунда ҳам, ВМҚ № 276 да ҳам йўқ — миқдорини харид ҳужжатларидан қидиринг. Аммо қарорда унга яқин механизм бор: ҳужжатларда назарда тутилган бўлса, ижрочининг закалати шартнома тўлиқ бажарилгунча банд туради (ВМҚ № 276, 15, 32-бандлар). Бундай ҳолатда пул шартноманинг бутун муддати давомида музлаб қолади — буни нархга қўшинг.

Таъминотингиз мақбулми — олдиндан сўранг

Таъминот талаб қилинган бўлса, таклиф юборишдан олдин буюртмачидан таъминотингиз мақбуллигини тасдиқлашни сўрашингиз мумкин — масалан, банк кафолати матни тўғри келишини. Қонунга кўра буюртмачи икки иш куни ичида жавоб беради (ЎРҚ-684, 39-модда, 3-қисм). ВМҚ № 276 эса танлаш ва тендер учун сўровни очиқ электрон чат орқали юборишни ва жавобни бир иш куни ичида беришни белгилайди (87, 142-бандлар). Муддатлар турлича, шунинг учун сўровни қабул тугашидан камида икки иш куни олдин юборинг.

Биринчи лотга қанча пул тайёрлаш кераклиги — янги бошловчи учун режада.

Савол-жавоб

UZEX дўконида закалат қачон қайтади?

Ютқазсангиз — ғолиб аниқлангач банддан ечилади (ВМҚ № 276, 13-банд), амалда тахминан 2 иш кунида. Ютсангиз — шартнома бажарилиб, тўлиқ етказиб берилгани ҳақида маълумот келгач, бир иш куни ичида (31-банд).

Бюджет ташкилоти лотида ҳам закалат тўланадими?

Ҳа, етказиб берувчи тўлайди. Закалат киритмаслик фақат бюджет буюртмачисининг ўзига тегишли (ВМҚ № 276, 8-банд).

Закалатсиз лотлар борми?

Дўкон ва аукционда закалат ҳар доим 3%. Танлаш ва тендерда уни талаб қилиш-қилмасликни харид комиссияси ҳал қилади (15-банд), шунинг учун закалатсиз лотлар ҳам бор — рўйхат.

Ютқазсам, биржа йиғими ечиладими?

Йўқ. Воситачилик йиғими харид якунларига кўра битимнинг ҳақиқий суммасидан олинади (ВМҚ № 276, 36-банд), битим эса фақат ғолиб билан тузилади.

Закалат ўрнига банк кафолати берса бўладими?

Қонун бунга йўл қўяди: таъминот гаров, кафолат ёки закалат бўлиши мумкин (ЎРҚ-684, 39-модда), танлаш ва тендерда буюртмачи закалат ёки банк кафолатини талаб қилишга ҳақли (19-модда, 3-қисм). Қайси шакл қабул қилиниши харид шартларида ёзилади; шубҳа бўлса, таъминот мақбуллигини олдиндан сўранг.

Мос лотларни топинг

Соҳа бўйича лотлар: Қурилиш ва таъмирлаш · Озиқ-овқат